Cảnh báo các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường tại các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất

Thực tiễn đấu tranh cho thấy các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường diễn ra khá đa dạng và phức tạp. Trong mảng xử lý nước thải, vi phạm phổ biến nhất là không vận hành, vận hành không thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình đối với công trình xử lý nước thải, quy định tại Điều 11 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07/07/2022 của Chính phủ. Nhiều cơ sở thứ cấp trong khu công nghiệp còn không thực hiện xử lý sơ bộ nước thải phát sinh theo giấy phép môi trường của chủ đầu tư hạ tầng, xả trực tiếp ra hệ thống kênh rạch gây ô nhiễm nguồn nước mặt, vi phạm Điều 15 Nghị định 45/2022/NĐ-CP. Bên cạnh đó, tình trạng phát sinh khí thải công nghiệp từ việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, lò hơi, lò nung hay quá trình tái chế phế liệu làm phát sinh bụi và các khí độc hại như SO₂, NOₓ, CO mà không qua thu gom, xử lý đúng quy định cũng gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, vi phạm Điều 20 Nghị định 45/2022/NĐ-CP.

Đối với công tác quản lý chất thải rắn và chất thải nguy hại, lực lượng chức năng ghi nhận nhiều vi phạm trong việc phân loại, lưu giữ, chuyển giao chất thải không đúng quy định theo Điều 29 và Điều 30 Nghị định 45/2022/NĐ-CP. Nhiều cơ sở chưa bố trí khu vực lưu giữ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc lập sổ sách chứng từ không đầy đủ. Đặc biệt nguy hiểm là hành vi chôn, lấp, đổ, thải trái phép chất thải nguy hại và chất thải rắn ngay trong hoặc ngoài khuôn viên nhà xưởng, gây suy thoái môi trường đất và nước ngầm. Ngoài ra, việc lập hồ sơ môi trường tại nhiều đơn vị còn nhiều tồn tại như hoạt động khi chưa có Giấy phép môi trường theo Điều 14, không báo cáo công tác bảo vệ môi trường định kỳ theo Điều 43, hoặc thực hiện không đúng nội dung giấy phép đã được cấp.

Những hành vi chôn lấp, xả thải chui hay buông lỏng quản lý chất thải gây ra hậu quả đặc biệt nguy hiểm bởi các chất độc hại sẽ âm thầm phát tán, tích tụ trong đất, nước và không khí trong thời gian dài, tàn phá hệ sinh thái và đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Về mặt pháp lý, các hành vi này bị xử lý rất nghiêm khắc. Mức xử phạt hành chính trong lĩnh vực môi trường có thể lên đến 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức theo Điều 6 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, đi kèm hình phạt bổ sung như tước giấy phép môi trường hoặc đình chỉ hoạt động. Đối với các vi phạm xả thải vượt quy chuẩn ở mức độ nghiêm trọng hoặc chôn lấp chất thải nguy hại số lượng lớn, cá nhân và pháp nhân thương mại sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội gây ô nhiễm môi trường" theo Điều 235 Bộ luật Hình sự. Mức phạt hình sự đối với doanh nghiệp có thể lên đến 12 tỷ đồng, bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Từ thực tiễn xử lý vi phạm, bài học đắt giá dành cho các doanh nghiệp là chi phí phải bỏ ra để khắc phục hậu quả môi trường, nộp phạt hành chính, bồi thường thiệt hại và tổn thất về uy tín thương hiệu luôn lớn hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư, vận hành hệ thống xử lý chất thải ngay từ đầu. Do đó, chấp hành pháp luật về môi trường không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc mà còn là yếu tố sống còn để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Để chủ động phòng ngừa vi phạm, cơ quan chức năng khuyến nghị các doanh nghiệp cần thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn. Doanh nghiệp phải duy trì vận hành thường xuyên, liên tục các công trình xử lý chất thải đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường, đồng thời quản lý chặt chẽ khâu phân loại, lưu giữ và chỉ chuyển giao chất thải cho các đơn vị có đủ năng lực pháp lý. Bên cạnh việc tăng cường kiểm tra nội bộ, rà soát nguy cơ sự cố và đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người lao động, người đứng đầu doanh nghiệp phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về công tác bảo vệ môi trường tại đơn vị, tuyệt đối không buông lỏng quản lý hay đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế trước mắt.