Cảnh báo đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh: Các hành vi chuyển giá, trốn thuế sẽ bị phát hiện, xử lý nghiêm theo quy định

Các đối tượng lợi dụng việc thành lập, sử dụng pháp nhân ở nước ngoài làm trung gian để mua đi, bán lại, nâng giá hàng hóa, nguyên liệu, máy móc, thiết bị trước khi nhập khẩu vào Việt Nam; hạ giá hàng hóa xuất khẩu bán cho công ty mẹ, công ty liên kết ở nước ngoài; hạch toán các khoản phí dịch vụ, phí quản lý, tiền bản quyền, lãi vay và các chi phí khác không có thực hoặc không tương xứng với giá trị thực tế; thực hiện các giao dịch mua bán, chuyển nhượng dự án qua nhiều pháp nhân có quan hệ liên kết nhằm làm tăng chi phí, giảm lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam, dịch chuyển lợi nhuận ra nước ngoài để giảm số thuế phải nộp. Bên cạnh đó, một số đối tượng lợi dụng hoạt động đầu tư ra nước ngoài, thành lập và sử dụng pháp nhân tại nước ngoài để ký kết, thực hiện các hợp đồng thương mại, xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; đồng thời sử dụng các phương thức thanh toán, chuyển tiền trái phép qua biên giới như thanh toán đối ứng, bù trừ, lập không hợp đồng thương mại, sử dụng tiền số, tài sản mã hóa hoặc các phương thức trung gian khác để che giấu nguồn tiền, hợp thức hóa giao dịch, phục vụ hành vi trốn thuế và các hành vi phạm tội khác. Các hành vi trên không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước mà còn làm sai lệch bản chất hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh không bình đẳng giữa các doanh nghiệp, tác động tiêu cực đến hoạt động quản lý kinh tế và cản trở sự phát triển kinh tế lành mạnh, bền vững.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Cục Cảnh sát kinh tế) đang tăng cường các biện pháp nghiệp vụ, tập trung phát hiện, xác minh, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi chuyển giá, trốn thuế và các hành vi vi phạm pháp luật có liên quan. Qua công tác đấu tranh, Cục Cảnh sát kinh tế đã phát hiện dấu hiệu vi phạm tại một số doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu, kinh doanh thiết bị y tế, thuốc tân dược. Điển hình, ngày 24/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (Cục Cảnh sát kinh tế) đã ra Quyết định khởi tố vụ án “Buôn lậu; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ và các đơn vị liên quan. Mở rộng điều tra, ngày 02/9/2026, Cơ quan điều tra khởi tố bổ sung vụ án về tội “Nhận hối lộ”. Đến ngày 01/10/2026, Cơ quan điều tra đã khởi tố 09 bị can về 03 tội danh. Kết quả điều tra bước đầu xác định, Bùi Chân Phương đã thành lập, chỉ đạo, điều hành các doanh nghiệp tại Việt Nam và các pháp nhân tại nước ngoài để thực hiện việc mua đi, bán lại, nâng giá thiết bị y tế, thuốc tân dược trước khi nhập khẩu về Việt Nam, sau đó bán cho các đơn vị, cơ sở y tế trong nước. Việc tổ chức các giao dịch qua nhiều pháp nhân ở trong và ngoài nước đã làm tăng giá vốn hàng hóa nhập khẩu, làm giảm lợi nhuận chịu thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam và tạo ra nguồn lợi bất chính tại các pháp nhân ở nước ngoài. Trong quá trình nhập khẩu thiết bị y tế, các đối tượng còn có hành vi khai báo gian dối, lợi dụng giấy phép nhập khẩu được cấp đối với thiết bị chính để nhập khẩu các thiết bị không đúng nội dung giấy phép. Cơ quan điều tra bước đầu xác định thiệt hại của Nhà nước trong vụ án tạm tính hơn 105 tỷ đồng. Hành vi của các đối tượng không chỉ xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước mà còn làm tăng giá thiết bị y tế, thuốc chữa bệnh, trực tiếp ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của người bệnh; đi ngược lại chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế với chi phí hợp lý cho người dân.

Quy định pháp luật đối với hành vi chuyển giá, trốn thuế

Hành vi trốn thuế: Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 quy định các hành vi bị xác định là trốn thuế, trong đó có các hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ kê khai theo quy định; không ghi chép hoặc ghi chép không đầy đủ các khoản thu liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ đầu vào làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn; khai sai hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và các hành vi gian dối khác nhằm làm giảm số tiền thuế phải nộp.

Đối với hành vi chuyển giá: Pháp luật không coi mọi giao dịch giữa các doanh nghiệp có quan hệ liên kết là hành vi vi phạm. Tuy nhiên, theo Nghị định số 255/2026/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết, các giao dịch liên kết phải được xác định phù hợp với bản chất hoạt động kinh doanh và nguyên tắc giao dịch độc lập. Trường hợp doanh nghiệp lợi dụng quan hệ liên kết để xác lập giá mua, giá bán, chi phí, doanh thu hoặc các điều kiện giao dịch không phù hợp với giao dịch độc lập, qua đó làm giảm nghĩa vụ thuế tại Việt Nam, dịch chuyển lợi nhuận sang pháp nhân khác hoặc sang quốc gia, vùng lãnh thổ có mức thuế thấp thì cơ quan quản lý thuế có quyền xác định lại nghĩa vụ thuế theo quy định. Trường hợp việc thực hiện các giao dịch này có dấu hiệu gian dối nhằm trốn thuế hoặc cấu thành các tội phạm khác thì cá nhân, tổ chức có liên quan còn có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hình thức xử lý đối với hành vi chuyển giá, trốn thuế

Tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm, cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Về xử phạt vi phạm hành chính: Theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn, người nộp thuế có hành vi trốn thuế có thể bị phạt từ 01 đến 03 lần số tiền thuế trốn; đồng thời phải nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp vào ngân sách Nhà nước theo quy định. Đối với các giao dịch liên kết không tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập, cơ quan thuế có quyền điều chỉnh giá giao dịch liên kết, doanh thu, chi phí và các yếu tố liên quan để xác định lại thu nhập chịu thuế, số thuế phải nộp; đồng thời xử lý các hành vi vi phạm về kê khai, xác định nghĩa vụ thuế theo quy định.

Về trách nhiệm hình sự: Trường hợp hành vi trốn thuế có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự; mức hình phạt cao nhất đối với cá nhân có thể đến 07 năm tù hoặc phạt tiền đến 4,5 tỷ đồng. Pháp nhân thương mại phạm Tội trốn thuế cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị phạt tiền đến 10 tỷ đồng và áp dụng các hình phạt, biện pháp tư pháp khác theo quy định của pháp luật. Trường hợp để thực hiện hành vi trốn thuế, chuyển giá, các đối tượng đồng thời thực hiện các hành vi giả mạo, khai man, cung cấp số liệu kế toán sai sự thật, để ngoài sổ kế toán tài sản, lập nhiều hệ thống sổ kế toán hoặc các hành vi khác vi phạm quy định về kế toán và gây hậu quả theo quy định của Bộ luật Hình sự thì người thực hiện còn có thể bị xem xét, xử lý về Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự. Tùy thuộc vào hành vi cụ thể, các đối tượng còn có thể bị xử lý về các tội buôn lậu, rửa tiền, đưa hối lộ, nhận hối lộ và các tội phạm khác có liên quan.

Thời gian tới, Cục Cảnh sát kinh tế sẽ tiếp tục tăng cường công tác nghiệp vụ, phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng và các cơ quan chức năng để rà soát, phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi chuyển giá, trốn thuế, nhất là các hành vi được thực hiện thông qua hệ thống pháp nhân có quan hệ liên kết ở trong và ngoài nước, các giao dịch xuyên biên giới, giao dịch thương mại không đúng bản chất và các phương thức thanh toán, chuyển tiền có dấu hiệu bất thường.

Cục Cảnh sát kinh tế đề nghị các doanh nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về kế toán, thuế, hải quan và quản lý ngoại hối; rà soát lại hoạt động sản xuất, kinh doanh, các giao dịch liên kết và nghĩa vụ thuế của mình. Các tổ chức, cá nhân đã hoặc đang có hành vi chuyển giá, trốn thuế cần chủ động chấm dứt hành vi vi phạm; trung thực kê khai bổ sung, nộp đầy đủ số tiền thuế và các khoản phải nộp vào ngân sách Nhà nước; chủ động cung cấp thông tin, tài liệu, phối hợp với cơ quan chức năng và tích cực khắc phục hậu quả. Việc tự nguyện khai báo, hợp tác, chủ động khắc phục hậu quả sẽ được cơ quan có thẩm quyền xem xét theo các quy định của pháp luật trong quá trình xử lý vụ việc.