Đắk Lắk: Cảnh báo nguy cơ vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh phân bón đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh

Thực tế công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm của Công an tỉnh Đắk Lắk cho thấy, phương thức, thủ đoạn vi phạm trong lĩnh vực này ngày càng tinh vi. Điển hình, tháng 9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk đã khởi tố vụ án, khởi tố các bị can về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón”; thu giữ gần 627 tấn phân bón giả cùng 957,6 tấn nguyên liệu, phân bón phục vụ việc sản xuất, pha trộn, đóng gói.

Kết quả điều tra bước đầu xác định, các đối tượng đã lợi dụng sự chênh lệch về giá thành giữa những loại phân bón có cùng công thức, thành phần nhưng được sản xuất tại các quốc gia khác nhau để nhập khẩu sản phẩm có giá thành thấp hơn, sau đó thay đổi bao bì, nhãn mác, sử dụng tem nhãn phụ thể hiện sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ từ quốc gia khác có giá thành cao hơn nhằm hưởng chênh lệch. Từ năm 2025 đến khi bị phát hiện, trên 24.240 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ đã được xuất bán với tổng trị giá trên 159 tỷ đồng cho khoảng 200 doanh nghiệp, đại lý tại nhiều tỉnh, thành phố.

Từ vụ việc trên cho thấy, doanh nghiệp, đại lý và hộ kinh doanh vật tư nông nghiệp có thể đối mặt với rủi ro pháp lý nếu không kiểm tra kỹ sản phẩm và nguồn hàng trước khi nhập, phân phối ra thị trường. Đặc biệt, những sản phẩm có thông tin không rõ ràng hoặc không thống nhất về nhãn hàng hóa, nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu, nguồn gốc, xuất xứ cần được kiểm tra, xác minh trước khi giao dịch.

Theo Điều 36 Luật Trồng trọt năm 2018, phân bón là hàng hóa kinh doanh có điều kiện và phải được cấp Quyết định công nhận phân bón lưu hành tại Việt Nam, trừ các trường hợp theo quy định. Pháp luật về trồng trọt đồng thời quy định việc quản lý chất lượng, sản xuất, buôn bán, xuất khẩu, nhập khẩu và sử dụng phân bón nhằm bảo đảm sản phẩm lưu thông trên thị trường đáp ứng các yêu cầu theo quy định. Do đó, trước khi nhập phân bón để kinh doanh, doanh nghiệp, đại lý, hộ kinh doanh cần kiểm tra thông tin về sản phẩm, tổ chức sản xuất, tổ chức đăng ký, mã số phân bón và các thông tin liên quan đến việc lưu hành sản phẩm; lựa chọn nguồn cung cấp có thông tin rõ ràng, bảo đảm khả năng kiểm tra, đối chiếu và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Cùng với các quy định chuyên ngành về phân bón, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần đặc biệt quan tâm đến thông tin trên nhãn hàng hóa và xuất xứ của sản phẩm. Theo Điều 10 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP của Chính phủ về nhãn hàng hóa, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 111/2021/NĐ-CP, nhãn hàng hóa lưu thông tại Việt Nam phải thể hiện các nội dung bắt buộc, trong đó có tên hàng hóa; tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa; xuất xứ hàng hóa và các nội dung khác theo tính chất của từng loại hàng hóa. Điều 15 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP cũng quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu tự xác định và ghi xuất xứ hàng hóa nhưng phải bảo đảm trung thực, chính xác, tuân thủ quy định của pháp luật về xuất xứ hàng hóa.

Những quy định này có liên quan trực tiếp đến nguy cơ được nhận diện qua vụ án tại Đắk Lắk, khi phân bón có nguồn gốc từ một số quốc gia được thay đổi bao bì, nhãn mác, sử dụng tem nhãn phụ để thể hiện xuất xứ từ quốc gia khác. Vì vậy, doanh nghiệp, đại lý, hộ kinh doanh không nên chỉ căn cứ vào thông tin thể hiện bên ngoài bao bì mà cần kiểm tra sự thống nhất giữa nhãn hàng hóa với hóa đơn, chứng từ, hồ sơ sản phẩm và thông tin của nhà cung cấp.

Trường hợp tem, nhãn có dấu hiệu bị thay đổi, dán đè; thông tin về nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu, nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng hoặc không thống nhất; giá bán có sự chênh lệch bất thường so với sản phẩm cùng loại thì cần thận trọng, kiểm tra, xác minh trước khi nhập hàng hoặc tiếp tục phân phối sản phẩm.

Đáng lưu ý, đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón, trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 195 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 86/2025/QH15, quy định về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi”. Tùy tính chất, mức độ, trị giá hàng giả, thiệt hại về tài sản, số tiền thu lợi bất chính và các tình tiết liên quan, cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù; pháp nhân thương mại phạm tội cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Để chủ động phòng ngừa nguy cơ vi phạm pháp luật, Công an tỉnh Đắk Lắk khuyến cáo các doanh nghiệp, đại lý, hộ kinh doanh vật tư nông nghiệp cần lựa chọn nhà cung cấp có thông tin rõ ràng; kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, bao bì, nhãn hàng hóa, nguồn gốc, xuất xứ trước khi nhập hàng; đồng thời lưu giữ đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, chứng từ, phiếu giao nhận, thông tin thanh toán và các tài liệu liên quan đến từng lô hàng để phục vụ việc kiểm tra, đối chiếu và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường về bao bì, nhãn mác, nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng hoặc giá bán, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động kiểm tra, xác minh; không vì lợi ích trước mắt hoặc giá nhập hàng thấp mà mua bán, phân phối sản phẩm có dấu hiệu vi phạm. Trường hợp phát hiện hoặc có căn cứ nghi ngờ phân bón là hàng giả, cần bảo quản hàng hóa, hóa đơn, chứng từ và các tài liệu liên quan, đồng thời kịp thời thông báo, phối hợp với cơ quan chức năng để kiểm tra, xử lý theo quy định.

Việc chủ động nắm vững các quy định pháp luật, kiểm soát chặt chẽ nguồn hàng và thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong quá trình kinh doanh không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của người sản xuất nông nghiệp và người tiêu dùng mà còn giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh bảo vệ uy tín, hoạt động ổn định và hạn chế các rủi ro pháp lý có thể phát sinh.