Sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính nhằm góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả thi hành quyết định xử phạt hành chính

Theo quy định hiện hành, pháp luật đã quy định 05 biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, gồm: (1) Khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập; (2) Khấu trừ tiền từ tài khoản của cá nhân, tổ chức vi phạm; (3) Kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá; (4) Thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính do cá nhân, tổ chức khác đang giữ trong trường hợp cá nhân, tổ chức sau khi vi phạm cố tình tẩu tán tài sản; (5) Buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả. 

Trong số 05 biện pháp nêu trên thì có 04 biện pháp đầu tiên là để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt có hình thức xử phạt tiền và biện pháp cuối cùng là để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt có biện pháp khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, trên thực tế còn một số hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đình chỉ hoạt động có thời hạn… và thi hành biện pháp khắc phục hậu quả chưa có cơ chế cưỡng chế cụ thể khi người vi phạm không tự nguyện chấp hành.

Việc thiếu các biện pháp bảo đảm cưỡng chế thi hành trên thực tế dẫn đến tình trạng quyết định xử phạt vi phạm hành chính không được thi hành hoặc thi hành không đầy đủ, nhất là đối với các cá nhân, tổ chức cố tình chây ỳ, né tránh nghĩa vụ chấp hành.  

Việc bổ sung các biện pháp cưỡng chế “tạm ngừng xuất cảnh” và “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước” đã được Bộ Công an nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính được thi hành hiệu quả. Trên thực tế, không ít trường hợp cá nhân vi phạm hoặc người đại diện, người đứng đầu tổ chức lợi dụng việc xuất cảnh để trì hoãn, né tránh nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt. Đồng thời, nhiều cá nhân, tổ chức cố tình chây ỳ không thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tiếp tục các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ để thu lợi. Do đó, cần thiết phải bổ sung 02 biện pháp cưỡng chế này để bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Việc bổ sung các biện pháp này cũng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Cụ thể, đối với biện pháp “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước”, một số văn bản đã có quy định như Luật Thủ đô năm 2024 cho phép áp dụng trong trường hợp cần thiết để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội; hay quy định tại Thông tư số 05/2024/TT-BXD liên quan đến quản lý, vận hành nhà chung cư.

Bên cạnh đó, việc bổ sung các biện pháp này cũng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Một số văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã quy định về các biện pháp này. Cụ thể, đối với biện pháp “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước”, tại khoản 2 Điều 33 Luật Thủ đô năm 2024 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn Thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp được áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh”.

Hay tại khoản 2 Điều 32 Thông tư số 05/2024/TT-BXD ngày 31/7/2024 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở quy định: “Trường hợp có hư hỏng phần sở hữu riêng mà ảnh hưởng đến các chủ sở hữu khác thì chủ sở hữu có trách nhiệm sửa chữa các hư hỏng đó, nếu chủ sở hữu không thực hiện sửa chữa thì đơn vị quản lý vận hành hoặc người được giao quản lý nhà chung cư được tạm ngừng hoặc đề nghị đơn vị cung cấp dịch vụ tạm ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước sinh hoạt đối với phần sở hữu riêng này...”.

Đối với biện pháp “tạm ngừng xuất cảnh”, tại khoản 6 Điều 36 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2023) quy định trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh là “Người đang bị cưỡng chế, người đại diện cho tổ chức đang bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn”.

Do đó, việc bổ sung biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính tại Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) là bảo đảm phù hợp, đồng bộ trong hệ thống pháp luật, bảo đảm việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trước khi đối tượng rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Các chính sách tại hồ sơ xây dựng chính sách Luật là những nội dung lớn, mang tính nguyên tắc, định hướng, bao quát. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, các đối tượng có liên quan và ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, Bộ Công an sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị có liên quan quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền, điều kiện áp dụng các biện pháp cưỡng chế “tạm ngừng xuất cảnh”, “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ” để bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.