Thiếu tướng Ngô Thanh Bình: Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 chuyển đổi trạng thái công tác quản lý người nghiện, người sau cai nghiện ma túy từ "truyền thống" sang "hiện đại"

 

Câu hỏi: Kính thưa đồng chí Thiếu tướng Ngô Thanh Bình, Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, việc sửa đổi, bổ sung nhiều quy định mới tại Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 có ý nghĩa như thế nào trong việc bảo đảm để Nhân dân có cuộc sống an toàn, lành mạnh trong thời gian sắp tới?

Thiếu tướng Ngô Thanh Bình: Kết luận số 132-KL/TW ngày 18/3/2025 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 16/8/2019 của Bộ Chính trị về tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy, đã đặt ra một số nhiệm vụ: 

(1) "... bảo đảm đến hết năm 2030 có ít nhất 50% đơn vị hành chính cấp xã trên toàn quốc "không ma túy" và từng bước đẩy lùi ma túy ra khỏi đời sống xã hội”

(2) "... Tập trung đưa tối đa số người nghiện đủ điều kiện theo quy định pháp luật và số người nghiện có nguy cơ phạm tội, vi phạm pháp luật cao đi cai nghiện bắt buộc..."

(3) "Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ; chuyển đổi trạng thái các mặt công tác phòng, chống ma túy từ "truyền thống" sang "hiện đại"; khai thác, ứng dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ công tác quản lý địa bàn, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy. 

Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã cụ thể hóa những nội dung chỉ đạo tại Kết luận số 132-KL/TW, bổ sung thêm nhiều quy định mới nhằm tăng cường quản lý, xử lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người bị quản lý sau cai nghiện ma túy. Trong đó, bổ sung việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử trong quản lý người nghiện cai nghiện tại gia đình, cộng đồng; người đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế, người bị quản lý sau cai nghiện ma túy.

Đồng thời, quy định cụ thể thời hạn cai nghiện là 24 tháng đối với người cai nghiện lần đầu, 36 tháng đối với người cai nghiện từ lần thứ hai trở lên nhằm đảm bảo minh bạch, thống nhất thực hiện và tăng tính răn đe.

Để khắc phục tình trạng người sử dụng trái phép chất ma túy đối phó, không chấp hành việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 bổ sung quy định việc áp dụng biện pháp áp giải đối với người không chấp hành yêu cầu xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể vào khoản 2 Điều 23.

Điều 47 Luật Phòng, chống ma túy đã bổ sung quy định xử lý vi phạm đối với người nghiện, người bị quản lý sau cai chặt chẽ, mở rộng việc áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc với những trường hợp vi phạm pháp luật nhiều lần, không chỉ giới hạn đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy như quy định của Luật Phòng, chống ma túy năm 2021. 

Người nghiện ma túy trong thời gian lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc đều phải đưa vào quản lý tại Cơ sở cai nghiện, Trường giáo dưỡng để hạn chế tình trạng người nghiện bỏ trốn trong thời gian lập hồ sơ, đảm bảo thuận lợi cho việc thi hành Quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc.

Những quy định mới của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đòi hỏi người nghiện ma túy, người bị quản lý sau cai nghiện ma túy phải có ý thức chấp hành tốt, tuân thủ sự quản lý và giám sát của lực lượng Công an. Qua đó, nâng cao hiệu quả công tác quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người bị quản lý sau cai nghiện ma túy, kéo giảm số người nghiện, làm sạch cộng đồng, góp phần xây dựng xã hội không ma túy, đem lại cuộc sống bình yên cho Nhân dân.

Câu hỏi: Từ thực tiễn công tác, đồng chí có thể cho biết những nguy cơ, phương thức, thủ đoạn vi phạm pháp luật về ma túy của các đối tượng, và Luật Phòng, chống ma túy được ban hành tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã tạo cơ sở pháp lý như thế nào để chủ động phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả?

Thiếu tướng Ngô Thanh Bình: Thời gian qua, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý đã đấu tranh, triệt xoá nhiều đường dây, ổ nhóm tội phạm ma tuý với quy mô lớn, phạm vi hoạt động liên tỉnh, xuyên quốc gia. Trong đó, các đối tượng thường xuyên thay đổi cách thức hoạt động nhằm đối phó cơ quan chức năng, che mắt quần chúng nhân dân. Trong đó, nổi lên là một số thủ đoạn như: Sử dụng những tiếng lóng như "kẹo", "trà sữa", "hàng bay", "nước vui"... để ám chỉ các loại ma túy và thông qua các hội, nhóm trên các mạng xã hội Facebook, Zalo, Telegram để kết nối, giao dịch mua bán, sử dụng trái phép chất ma túy; Ngụy trang ma túy dưới dạng thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, đồ chơi hoặc chế biến dưới dạng kẹo, bánh, nước uống, thuốc lá điện tử... dẫn đến người dân vô tình tiếp xúc hoặc sử dụng mà không hề hay biết; Lợi dụng sự nhẹ dạ, thiếu hiểu biết của người dân để vận chuyển trái phép ma túy dưới danh nghĩa "hàng xách tay", "bưu phẩm", "chuyển hộ hàng hoá"...Lợi dụng hệ thống chuyển phát nhanh, dịch vụ giao nhận hàng hoá qua các nền tảng công nghệ để vận chuyển ma túy nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Luật Phòng, chống ma túy đã đề ra một số chính sách và quy định để tạo cơ sở phục vụ hoạt động phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả như:

- Khuyến khích việc nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệ cao trong phòng, chống ma túy. Cụ thể nhất là việc bổ sung biện pháp giám sát điện tử trong công tác quản lý người nghiện, người bị quản lý sau cai nghiện ma túy. Ngoài ra, việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ trong hoạt động nghiệp vụ phục vụ công tác phát hiện điều tra, xử lý tội phạm về ma túy cũng được đẩy mạnh.

- Bên cạnh các hành vi trực tiếp thực hiện tội phạm về ma túy, Luật Phòng, chống ma túy còn nghiêm cấm các hành vi: Hướng dẫn sản xuất, sử dụng trái phép chất ma túy; quảng cáo, tiếp thị chất ma túy.

- Các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy được kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc lợi dụng các hoạt động hợp pháp để phục vụ cho các hành vi phạm tội về ma túy.

- Phối hợp với các cơ quan của nước ngoài thực hiện biện pháp "vận chuyển ma túy có kiểm soát" để triệt xóa cả đường dây, bắt giữ các đối tượng chủ mưu, cầm đầu ở nước ngoài, thu giữ toàn bộ số ma túy.

Câu hỏi: Đồng chí đánh giá như thế nào về vai trò của biện pháp giám sát điện tử được quy định mới trong Luật Phòng, chống ma túy đối với việc hiện đại hóa công tác quản lý và nâng cao hiệu quả phòng, chống ma túy trong thời gian tới?

Thiếu tướng Ngô Thanh Bình: Biện pháp giám sát điện tử là một bước tiến lớn trong việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ vào quản lý người nghiện và người sau cai nghiện ma túy. Biện pháp này đánh dấu việc chuyển đổi trạng thái công tác quản lý người nghiện, người sau cai nghiện ma túy từ "truyền thống" sang "hiện đại". 

Việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử, kết hợp với việc thực hiện các giải pháp kỹ thuật để kết nối, khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ giảm tải cho lực lượng Công an cấp xã mà vẫn tăng hiệu quả giảm sát, quản lý. Thông tin, dữ liệu giám sát điện tử cũng là một nguồn dữ liệu hiệu quả, phục vụ công tác phòng, chống ma túy, giúp lực lượng chức năng sớm phát hiện, xác định các địa bàn có dấu hiệu phức tạp về ma túy để kịp thời triệt xóa, không để phức tạp tình hình.

Ngoài ra, biện pháp giám sát điện tử còn thể hiện tính nhân văn của nhà nước trong việc theo dõi sức khỏe, tâm lý, những hành vi bất thường của người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng; người bị quản lý sau cai nghiện ma túy và người điều trị nghiện ma túy bằng thuốc thay thế, kịp thời can thiệp, hỗ trợ về y tế, tư vấn cho người bị giám sát. Việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử được thực hiện công khai cho người bị giám sát biết, kết hợp với các quy định chế tài chặt chẽ, hiệu quả, nhất là áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc với người nghiện ma túy không chấp hành việc giám sát điện tử sẽ có sức răn đe hiệu quả, thực chất, buộc người bị giám sát điện tử phải tự điều chỉnh hành vi, tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, nhờ đó ngăn chặn được những hậu quả nguy hiểm cho xã hội do những người này gây ra; góp phần làm giảm tội phạm ma túy, hình sự và các vi phạm pháp luật khác.

Câu hỏi: Luật Phòng, chống ma túy quy định rõ thời hạn cai nghiện ma túy đối với người cai nghiện lần đầu và người tái nghiện. Theo đồng chí, việc quy định cụ thể thời hạn này góp phần khắc phục những bất cập gì trong thực tiễn và trong công tác tổ chức cai nghiện?

Thiếu tướng Ngô Thanh Bình: Khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy quy định: "Thời hạn cai nghiện ma túy đối với người cai nghiện ma túy lần đầu là 24 tháng, đối với người cai nghiện ma túy từ lần thứ hai trở lên là 36 tháng".

Quy định như vậy để khắc phục tình trạng không thống nhất trong thời hạn cai nghiện giữa các hình thức cai nghiện, giảm việc tùy nghi, nguy cơ tiêu cực trong áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc. Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định thời hạn áp dụng cai nghiện ma túy bắt buộc là từ đủ 12 tháng đến 24 tháng rất khó cho việc xác định khi nào áp dụng 12 tháng, trên 12 tháng hoặc 24 tháng; tương tự, Luật Phòng, chống ma túy cũng quy định áp dụng thời hạn cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân, cai nghiện đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi là từ đủ 06 tháng đến 12 tháng. Việc cai nghiện ma túy tại các cơ sở cai nghiện ma túy công lập do Nhà nước thành lập, quản lý rất chặt chẽ nhưng thời hạn cai nghiện lại nhiều hơn cai nghiện tại gia đình, cộng đồng, cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân do cơ quan, tổ chức ngoài công lập.

Đồng thời, việc quy định thời gian cai nghiện là 36 tháng từ lần cai nghiện thứ hai trở đi nhằm vào những người nghiện đã cai nghiện mà tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Việc kéo dài thời gian cai nghiện buộc người nghiện phải chịu sự quản lý của các cơ quan chức năng trong thời gian dài hơn, giảm khả năng tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy, từ đó giảm tỷ lệ tái nghiện của họ.

Câu hỏi: Việc quản lý, vận hành các cơ sở cai nghiện ma túy công lập đã được giao về cho lực lượng Công an. Đồng chí cho biết tác động của quy định này đối với hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về cai nghiện ma túy hiện nay?

Thiếu tướng Ngô Thanh Bình: Sau khi tiếp nhận bàn giao cơ sở cai nghiện ma túy công lập, lực lượng Công an, trực tiếp là lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã rà soát, tổ chức thực hiện nghiêm túc các nội dung sau:

- Các cơ sở cai nghiện đã chú trọng thực hiện công tác trật tự nội vụ, siết chặt quản lý, kỷ luật, kỷ cương, qua đó làm thay đổi căn bản nề nếp sinh hoạt, tác phong của người cai nghiện. 

- 100 % cơ sở cai nghiện ma túy đã thực hiện việc tổ chức đánh giá, phân loại người cai nghiện ngay từ khi tiếp nhận. Căn cứ về độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn, sức khỏe, tiền án, tiền sự, loại ma túy sử dụng, số lần cai nghiện, nơi cư trú trước khi vào cơ sở cai nghiện… để xây dựng kế hoạch cai nghiện riêng cho từng người. Tiến hành phân loại, sắp xếp, chia theo phân khu phù hợp.

- 100% cơ sở cai nghiện đã tổ chức học tập nội quy, quy chế, đội ngũ, trật tự nội vụ; tổ chức dạy chính trị, pháp luật, kỹ năng sống, học văn hóa, xóa mù chữ; tổ chức cho người cai nghiện tham dự Lễ chào cờ Tổ quốc, hát Quốc ca…; tư vấn các chính sách tái hòa nhập cộng đồng cho những người sắp hết thời hạn cai nghiện ma túy. 

- Thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an về việc tập trung thực hiện việc dạy văn hóa, dạy nghề cho người cai nghiện để chuẩn bị các điều kiện tái hòa nhập cộng đồng bền vững, không tái nghiện, các cơ sở cai nghiện ma túy đã đẩy mạnh liên kết với các cơ sở giáo dục, trường dạy nghề trên địa bàn để tổ chức 175 buổi học chính trị; 143 buổi dạy pháp luật ; 980 buổi dạy văn hóa, xóa mù chữ ; 1.488 buổi dạy nghề  cho gần 3.000 người cai nghiện ma túy (chiếm khoảng 4,5% số người cai nghiện); cấp chứng chỉ nghề cho 2.700 người (chiếm 90% số người được dạy nghề).

- Nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh đã tiếp nhận, ký hợp đồng lao động với người cai nghiện ma túy sau khi hoàn thành chương trình cai nghiện theo giới thiệu của các cơ sở. Điển hình: Cơ sở cai nghiện tỉnh Quảng Ninh đã giới thiệu doanh nghiệp tiếp nhận 04 người sau cai nghiện; Cơ sở cai nghiện số 2 tỉnh Quảng Trị giới thiệu 02 người; Cơ sở cai nghiện số 4 Hà Nội giới thiệu 04 người.

- Tổ chức nhiều phiên toà xét xử lưu động các vụ án về ma tuý tại Cơ sở cai nghiện góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho người cai nghiện, tăng cường tính răn đe, phòng ngừa vi phạm sau cai.

Những hoạt động trên giúp nâng cao hiệu quả của công tác cai nghiện, bảo đảm người nghiện sau khi hoàn thành cai nghiện trở về cộng đồng sẽ là những con người mới, có ý thức tuân thủ pháp luật, tự giác tránh xa ma túy, có bản lĩnh để chống lại sự cám dỗ của ma túy, có tay nghề để lao động, được hỗ trợ về việc làm, nhanh chóng ổn định cuộc sống.