Công an Hưng Yên: Cảnh báo nguy cơ vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh khi kinh doanh trên không gian mạng

Từ vụ Xôi Lạc TV: Không gian mạng không phải “vùng trống” về bản quyền

Qua công tác nắm tình hình, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an phối hợp Công an tỉnh Hưng Yên phát hiện hệ thống “Xôi Lạc TV” có dấu hiệu phát tán, tiếp sóng trái phép nội dung có bản quyền, đồng thời quảng cáo, điều hướng tới các nền tảng cờ bạc. Cơ quan CSĐT đã hoàn tất kết luận điều tra, đề nghị truy tố 74 bị can; tài sản thu giữ, kê biên, phong tỏa trị giá hơn 300 tỷ đồng. Vụ việc cho thấy, nội dung công khai trên Internet không đồng nghĩa với quyền tự do sao chép, phát lại hoặc khai thác thương mại. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần kiểm tra quyền sử dụng khi khai thác hình ảnh, video, âm nhạc, chương trình phát sóng trên môi trường mạng, tránh phát sinh vi phạm và trách nhiệm pháp lý.

Những hành vi dễ vi phạm và chế tài pháp luật cần lưu ý

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự, việc sử dụng, khai thác, sao chép hoặc phân phối trái phép nội dung của người khác trên môi trường số có thể bị xử lý từ vi phạm hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện các quyền tài sản đối với tác phẩm, trong đó có sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm đến công chúng và cho thuê theo quy định.

Đối với quyền liên quan, Điều 29, Điều 30 và Điều 31 quy định quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, bản ghi hình và tổ chức phát sóng. Tổ chức, cá nhân khác không được tự ý khai thác các đối tượng này nếu chưa được chủ thể quyền cho phép, trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ.

Trên môi trường số, các hành vi như tự ý sao chép, đăng tải, phát sóng, truyền đạt hoặc cung cấp lại tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, các hành vi xâm phạm quyền tác giả bao gồm:

“1. Xâm phạm quyền nhân thân quy định tại Điều 19 của Luật này. 

2. Xâm phạm quyền tài sản quy định tại Điều 20 của Luật này. 

3. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ quy định tại các điều 25, 25a và 26 của Luật này. 

4. Cố ý hủy bỏ hoặc làm vô hiệu biện pháp công nghệ hữu hiệu do tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình nhằm thực hiện hành vi quy định tại Điều này và Điều 35 của Luật này. 

5. Sản xuất, phân phối, nhập khẩu, chào bán, bán, quảng bá, quảng cáo, tiếp thị, cho thuê hoặc tàng trữ nhằm mục đích thương mại các thiết bị, sản phẩm hoặc linh kiện, giới thiệu hoặc cung cấp dịch vụ khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị, sản phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ đó được sản xuất, sử dụng nhằm vô hiệu hóa biện pháp công nghệ hữu hiệu bảo vệ quyền tác giả. 

6. Cố ý xóa, gỡ bỏ hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật. 

7. Cố ý phân phối, nhập khẩu để phân phối, phát sóng, truyền đạt hoặc cung cấp đến công chúng bản sao tác phẩm khi biết hoặc có cơ sở để biết thông tin quản lý quyền đã bị xóa, gỡ bỏ, thay đổi mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả; khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật. 

8. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ quy định để được miễn trừ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian quy định tại khoản 3 Điều 198b của Luật này.”

Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần lưu ý: nội dung công khai trên Internet không đồng nghĩa với quyền tự do sao chép, sử dụng hoặc khai thác thương mại. Trước khi sử dụng, cần xác định chủ thể quyền và phạm vi, mục đích, thời hạn, nền tảng được phép khai thác. Theo Nghị định số 341/2025/NĐ-CP, hành vi vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể bị phạt tiền; mức phạt tối đa 250 triệu đồng đối với cá nhân, 500 triệu đồng đối với tổ chức. Hộ kinh doanh, hộ gia đình và cộng đồng dân cư áp dụng mức phạt như cá nhân.

Đối với hành vi nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH năm 2025. Theo đó, hành vi cố ý sao chép, phân phối trái phép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình… với quy mô thương mại hoặc đạt các ngưỡng luật định có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Trường hợp phạm tội có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên hoặc đạt các ngưỡng thu lợi, thiệt hại, giá trị hàng hóa vi phạm theo luật định, người phạm tội có thể bị phạt tiền đến 01 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 03 năm.

Đối với pháp nhân thương mại, nếu đáp ứng các điều kiện theo Điều 75 Bộ luật Hình sự, có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 03 tỷ đồng, thậm chí bị đình chỉ hoạt động có thời hạn. Việc xử lý pháp nhân không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi.

Do đó, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, công nghệ, quảng cáo, cung cấp nền tảng hoặc phân phối nội dung cần kiểm soát quyền sử dụng trước khi khai thác, xác định rõ chủ thể quyền, phạm vi và mục đích cấp phép, tránh phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Chủ động kiểm soát quyền để phòng ngừa vi phạm

Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào môi trường số, việc chủ động kiểm soát quyền đối với nội dung được sử dụng là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Trước hết, cần kiểm tra nguồn gốc và quyền sử dụng trước khi khai thác bất kỳ nội dung nào của người khác. Đối với hình ảnh, video, âm nhạc, bài viết, phim, chương trình phát sóng, phần mềm hoặc các tài sản trí tuệ khác, doanh nghiệp cần xác định rõ chủ thể quyền, phạm vi quyền được phép sử dụng, mục đích sử dụng, thời hạn và các điều kiện kèm theo. Không nên mặc định rằng nội dung được đăng công khai trên Internet là nội dung miễn phí hoặc có thể sử dụng cho mục đích thương mại.

Thứ hai, cần có thỏa thuận hoặc hợp đồng rõ ràng khi khai thác nội dung thuộc quyền của tổ chức, cá nhân khác. Trong trường hợp sử dụng nội dung để quảng cáo, phát sóng, cung cấp dịch vụ hoặc tạo doanh thu, các bên cần xác định cụ thể phạm vi sử dụng, nền tảng khai thác, thời hạn, lãnh thổ, mục đích thương mại và trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp.

Thứ ba, kiểm soát chặt chẽ nội dung do đơn vị, cá nhân bên ngoài cung cấp. Khi thuê công ty truyền thông, agency, freelancer hoặc cộng tác viên sản xuất video, hình ảnh, thiết kế, bài viết..., doanh nghiệp cần yêu cầu cam kết về nguồn gốc và quyền sử dụng đối với nội dung được bàn giao; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các bên nếu nội dung vi phạm quyền của bên thứ ba.

Thứ tư, lưu giữ tài liệu chứng minh quyền sử dụng. Hợp đồng, giấy phép, văn bản đồng ý, hóa đơn, chứng từ thanh toán, email hoặc các tài liệu khác liên quan đến việc cấp phép, chuyển giao quyền cần được lưu trữ đầy đủ. Doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm nội dung được sử dụng hợp pháp mà còn cần có khả năng chứng minh căn cứ sử dụng hợp pháp khi phát sinh tranh chấp hoặc được cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Thứ năm, xây dựng quy trình kiểm duyệt nội dung trước khi đăng tải, quảng cáo, livestream hoặc khai thác thương mại trên môi trường mạng. Doanh nghiệp cần xác định rõ người chịu trách nhiệm kiểm tra nguồn gốc nội dung, quyền sử dụng và phê duyệt trước khi đưa lên website, Facebook, TikTok, YouTube hoặc các nền tảng số khác. Đối với những nội dung chưa xác định được quyền sử dụng, cần tạm thời không khai thác cho đến khi làm rõ căn cứ pháp lý.

Trong trường hợp phát hiện nội dung đang được sử dụng có nguy cơ xâm phạm quyền của người khác, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, tạm dừng khai thác nếu cần thiết, xác định nguồn gốc và quyền sử dụng, đồng thời kịp thời trao đổi với chủ thể quyền để xử lý. Việc chủ động khắc phục không chỉ góp phần hạn chế thiệt hại mà còn thể hiện ý thức tuân thủ pháp luật và trách nhiệm của doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh số.

Vụ án “Xôi Lạc TV” là lời cảnh báo rằng vi phạm bản quyền trên không gian mạng có thể được phát hiện, truy vết và xử lý nghiêm minh. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động kiểm soát nguồn gốc, quyền sử dụng nội dung, nâng cao nhận thức pháp luật cho người lao động và đối tác, qua đó phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa và xây dựng môi trường kinh doanh số lành mạnh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.