Một số quy định mới cần lưu ý liên quan đến hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe hợp đồng

 

Các quy định mới trong các văn bản trên đang từng bước giải quyết vấn đề này theo hướng rõ ràng hơn; xe hợp đồng phải hoạt động đúng bản chất của hợp đồng, không được biến tướng thành xe tuyến cố định; đồng thời hoạt động của phương tiện ngày càng được quản lý bằng dữ liệu thay vì chỉ dựa vào kiểm tra giấy tờ trên đường.

Không bán vé, không gom khách, không chạy như xe tuyến cố định

Theo quy định của Nghị định số 158/2024/NĐ-CP và Nghị định số 218/2026/NĐ-CP, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng không được xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách đi xe; không được bán vé; không được thu tiền; không được ấn định hành trình, lịch trình cố định để phục vụ cho nhiều hành khách hoặc nhiều người thuê vận tải khác nhau. Đây là những giới hạn cốt lõi để phân biệt vận tải hành khách theo hợp đồng với các loại hình vận tải khác. 

Đáng chú ý, Nghị định 218/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định không được sử dụng xe kinh doanh vận tải đón, trả khách tại trụ sở chính, trụ sở chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc tại một địa điểm cố định khác do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh trên các tuyến đường phố.

Như vậy, quy định mới không chỉ dừng ở việc cấm bán vé hay nhận đặt chỗ từng hành khách, mà đi sâu vào cách thức tổ chức chuyến xe trên thực tế.

Một chiếc xe mang phù hiệu “XE HỢP ĐỒNG” nhưng mỗi ngày đều đến một điểm cố định để gom khách, đón khách theo giờ cố định, chạy cùng một tuyến và thu tiền từng người thì về bản chất hoạt động đã có dấu hiệu không còn đúng với loại hình vận tải theo hợp đồng.

Đây cũng là điểm người dân cần đặc biệt lưu ý. Không nên chỉ nhìn vào phù hiệu của phương tiện để xác định xe hoạt động đúng quy định hay không. Cách nhà xe nhận khách, cách thu tiền, cách tổ chức hành trình và điểm đón, trả khách mới là những yếu tố quan trọng để nhận diện bản chất hoạt động của phương tiện.

Điểm đón khách cố định không còn là chuyện nhỏ

Thực tế cho thấy, một trong những dấu hiệu dễ nhận biết của xe hợp đồng hoạt động biến tướng là việc hình thành các “điểm đón quen”, nơi hành khách tập trung vào một số khung giờ nhất định rồi được xe đưa đi theo một hành trình lặp lại.

Nghị định 218/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định trực tiếp đối với vấn đề này. Đơn vị vận tải không được sử dụng xe kinh doanh vận tải đón, trả khách tại trụ sở, chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc địa điểm cố định khác do đơn vị thuê, hợp tác kinh doanh trên các tuyến đường phố.

Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc xử lý tình trạng xe hợp đồng “đội lốt” xe tuyến cố định. Nếu không kiểm soát, những điểm đón, trả khách tự phát có thể dần hình thành các “bến cóc”, gây mất trật tự giao thông, cản trở phương tiện khác và tạo môi trường cạnh tranh không bình đẳng giữa các loại hình vận tải.

Điểm đáng chú ý là trách nhiệm không chỉ đặt lên lái xe. Nghị định 218/2026/NĐ-CP đã bổ sung trường hợp đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng sử dụng xe thuộc diện quy định mà vi phạm quy định về đón, trả khách tại các địa điểm cố định nói trên thì có thể bị thu hồi Giấy phép kinh doanh vận tải.

Điều này cho thấy cách tiếp cận quản lý đã thay đổi: không chỉ xử lý từng hành vi vi phạm trên đường, mà còn xem xét trách nhiệm của chính đơn vị, doanh nghiệp tổ chức hoạt động vận tải.

Về trách nhiệm của lái xe, điểm g khoản 3 Điều 20 Nghị định số 168/2024/NĐ-(được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238/2026/NĐ-CP) quy định phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi điều khiển xe vận tải hành khách theo hợp đồng đón khách, chở người không có tên trong danh sách hành khách theo hợp đồng đã ký; đón, trả khách không đúng địa điểm ghi trong hợp đồng đã ký hoặc tại trụ sở chính, trụ sở chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm cố định khác do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh trên các tuyến đường phố.

Đối với cá nhân, tổ chức kinh doanh vận tải, hành vi sử dụng xe hợp đồng đón, trả khách tại các địa điểm cố định trái quy định nêu trên bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng đối với tổ chức theo điểm e khoản 7 Điều 26 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238/2026/NĐ-CP) và bị tước quyền sử dụng phù hiệu từ 01 tháng đến 03 tháng; trường hợp cá nhân kinh doanh vận tải trực tiếp điều khiển phương tiện còn bị trừ 02 điểm giấy phép lái xe.

Từ năm 2028, hợp đồng phải được chia sẻ dữ liệu trước chuyến đi

Theo quy định mới của Nghị định 218/2026/NĐ-CP, từ ngày 01/01/2028, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu về hợp đồng vận tải hành khách trước khi thực hiện chuyến đi cho Bộ Công an, cụ thể là Cục Cảnh sát giao thông. Dữ liệu này được khai thác để phục vụ tuần tra, kiểm soát và các nghiệp vụ liên quan; đồng thời được chia sẻ cho các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền phục vụ chức năng quản lý.

Đây là một thay đổi có ý nghĩa lớn. Trước đây, khi kiểm tra một xe hợp đồng trên đường, lực lượng chức năng phải kết hợp nhiều nguồn thông tin để xác định phương tiện có thực hiện đúng hợp đồng hay không. Khi hệ thống dữ liệu được triển khai đầy đủ, thông tin về hợp đồng sẽ được xác lập và chia sẻ trước chuyến đi, tạo thêm cơ sở để đối chiếu với hoạt động thực tế của phương tiện.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp vận tải. Hợp đồng không còn chỉ là giấy tờ phục vụ quan hệ giữa doanh nghiệp và hành khách mà trở thành một phần dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước, tuần tra, kiểm soát và bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

Cùng với yêu cầu quản lý dữ liệu, điểm m khoản 3 Điều 20 và điểm e khoản 7 Điều 26 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238/2026/NĐ-CP) quy định phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với lái xe sử dụng hợp đồng điện tử nhưng không có thiết bị để truy cập hoặc có nhưng không truy cập được; có hợp đồng điện tử nhưng không đúng quy định hoặc tự ý thay đổi thông tin của hợp đồng, danh sách hành khách; đón khách, chở người không có tên trong danh sách theo hợp đồng đã ký. Chủ xe bị xử phạt từ 5.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng đối với tổ chức.

Người dân sẽ được hưởng lợi từ quy định quản lý mới

Nhìn từ phía người sử dụng dịch vụ, những thay đổi này trước hết nhằm tạo ra môi trường vận tải minh bạch và an toàn hơn.

Một xe hợp đồng hoạt động đúng quy định phải có hợp đồng hợp pháp, không bán vé từng chỗ, không gom khách theo lịch trình cố định và không hình thành điểm đón, trả khách cố định trái quy định. Trong quá trình vận hành, hoạt động của phương tiện ngày càng được kiểm soát thông qua dữ liệu từ hợp đồng và thiết bị giám sát.

Điều này cũng giúp người dân có thêm căn cứ để nhận diện những chuyến xe có dấu hiệu hoạt động không đúng bản chất. Một phương tiện mang phù hiệu xe hợp đồng nhưng thường xuyên bán từng ghế, thu tiền từng người, chạy theo một giờ cố định, thường xuyên tập trung khách tại một địa điểm cố định thì không nên được mặc nhiên coi là hoạt động đúng quy định chỉ vì có phù hiệu “XE HỢP ĐỒNG”.

Ngược lại, người dân cũng cần tránh cách hiểu cực đoan rằng cứ sử dụng ứng dụng để đặt xe hoặc xe có nhiều hành khách là “xe trá hình”. Vấn đề phải được xem xét ở bản chất hợp đồng và phương thức tổ chức vận tải, không phải chỉ ở việc xe được đặt qua phương thức nào.

Quản lý xe hợp đồng từ “hậu kiểm” sang quản lý cả quá trình

Có thể thấy, Nghị định 218/2026/NĐ-CP đang tạo ra một bước chuyển khá rõ trong quản lý xe hợp đồng. Các quy định mới khi được triển khai đồng bộ sẽ giúp cơ quan chức năng có khả năng nhìn nhận hoạt động xe hợp đồng đầy đủ hơn: không chỉ biết một chiếc xe đang ở đâu mà từng bước xác định được xe đang thực hiện chuyến đi nào, trên cơ sở hợp đồng nào và phương thức vận hành có đúng quy định hay không.

Với doanh nghiệp vận tải, đây là yêu cầu phải thay đổi cách tổ chức hoạt động theo hướng minh bạch, đúng hợp đồng và tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về thiết bị, dữ liệu.

Với người dân, đây là cơ sở để lựa chọn dịch vụ an toàn, hợp pháp và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của mình.

Còn với công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, điểm quan trọng nhất nằm ở chỗ quản lý xe hợp đồng không còn chỉ là câu chuyện kiểm tra một chiếc xe trên đường, mà đang chuyển dần sang quản lý toàn bộ quá trình hoạt động của phương tiện. Đây là hướng đi cần thiết để loại hình vận tải này phát triển đúng bản chất, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, an toàn và trật tự trong hoạt động vận tải đường bộ.