Hội thảo Xây dựng Đề án chế định mô hình “trại giam mở” trong Công an nhân dân

Dự Hội thảo có Thiếu tướng Nguyễn Thanh Trường, Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng; các đồng chí trong Đảng ủy, lãnh đạo Cục; đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp và đại diện các đơn vị nghiệp vụ thuộc Bộ Công an…

Thực hiện Quyết định số 32 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Hoàn thiện cơ chế thi hành án hình sự theo yêu cầu của Nghị quyết số 27-NQ/TW”, trong đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ giao Bộ Công an là nghiên cứu, xây dựng chế định về mô hình “trại giam mở”, tổ chức thí điểm để tổng kết, đánh giá, làm cơ sở bổ sung, hoàn thiện các quy định của pháp luật về thi hành án hình sự, Bộ Công an đã ban hành kế hoạch triển khai thực hiện. Theo đó, Bộ Công an giao Cục Cảnh sát Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng chủ trì nghiên cứu, xây dựng Đề án chế định mô hình “trại giam mở” trong Công an nhân dân (CAND).

Hội thảo nhằm trao đổi, thảo luận, thống nhất những nội dung cơ bản của Đề án; làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn và định hướng xây dựng mô hình “trại giam mở” trong CAND; đồng thời, tiếp thu ý kiến của các cơ quan, đơn vị liên quan để tiếp tục hoàn thiện đề án, góp phần đổi mới công tác thi hành án hình sự theo hướng nhân văn, hiệu quả, tạo điều kiện cho phạm nhân cải tạo tốt, tái hòa nhập cộng đồng, hạn chế tái phạm tội.

Báo cáo tóm tắt dự thảo Đề án chế định mô hình “trại giam mở”, Đại tá Phạm Minh Phong, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng, Tổ trưởng Tổ nghiên cứu Đề án cho biết, mô hình “trại giam mở” được tiếp cận theo hướng là mô hình quản lý phạm nhân có mức độ mở cao hơn so với mô hình giam giữ truyền thống; tăng cường lao động, học nghề, sinh hoạt trong môi trường gần với điều kiện xã hội thực tế; đề cao giáo dục phục hồi, trách nhiệm cá nhân và khả năng tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân, nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý, giám sát chặt chẽ của cơ sở giam giữ phạm nhân. Do đó, phương án khả thi là nghiên cứu, triển khai mô hình “trại giam mở” dưới hình thức “Khu lao động, dạy nghề mở ngoài trại giam”.

“Khu lao động, dạy nghề mở ngoài trại giam” được hiểu là một cơ chế tổ chức thi hành án phạt tù theo hướng mở rộng không gian cải tạo ra ngoài phạm vi trại giam nhưng phạm nhân vẫn chịu sự quản lý, giám sát của trại giam; bảo đảm điều kiện thực hiện các chế độ, chính sách đối với phạm nhân và do trại giam trực tiếp quản lý, bố trí lực lượng canh gác, bảo vệ (trại giam tiến hành quản lý đối với các khu phạm nhân ở, sinh hoạt…; không tiến hành quản lý đối với khu nhà xưởng phạm nhân lao động, học nghề). Nội hàm cốt lõi của mô hình không phải là đưa phạm nhân ra ngoài lao động, học nghề đơn thuần, mà là tạo một môi trường chuyển tiếp có kiểm soát giữa chế độ quản lý khép kín trong trại giam và quá trình tái hòa nhập cộng đồng.

Về mục tiêu, “Khu lao động, dạy nghề mở ngoài trại giam” cần đồng thời thực hiện ba chức năng: Học nghề, lao động và giáo dục - cải tạo. Học nghề giúp phạm nhân có năng lực nghề nghiệp thực tế sau khi chấp hành xong án phạt tù; lao động giúp hình thành ý thức kỷ luật, trách nhiệm và kỹ năng làm việc; giáo dục, quản lý nhằm duy trì yêu cầu cải tạo, phòng ngừa tái phạm và chuẩn bị điều kiện tái hòa nhập xã hội.

Khác với trại giam truyền thống vốn nhấn mạnh yếu tố quản lý, “Khu lao động, dạy nghề mở ngoài trại giam” hướng tới việc hình thành những kỹ năng mà phạm nhân cần khi chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng: tác phong công nghiệp, nghề nghiệp, giao tiếp, quản lý thu nhập, ý thức tuân thủ pháp luật và khả năng duy trì việc làm. Do đó, hiệu quả của thí điểm không nên chỉ đo bằng số lượng phạm nhân được đưa đi lao động hoặc giá trị sản xuất, mà cần đánh giá bằng kết quả đào tạo nghề, việc làm sau khi chấp hành án, mức độ tái phạm, ý thức chấp hành và khả năng tái hòa nhập cộng đồng.

“Khu lao động, dạy nghề mở ngoài trại giam” là một mô hình kết hợp giữa yêu cầu an ninh - kỷ luật với mục tiêu giáo dục, đào tạo nghề, lao động và tái hòa nhập cộng đồng. Giá trị của thí điểm nằm ở việc kiểm nghiệm khả năng chuyển từ tư duy “giam giữ để cải tạo” sang mô hình “quản lý, giáo dục và chuẩn bị cho phạm nhân chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng”; đồng thời phải bảo đảm tuyệt đối yêu cầu an ninh, an toàn và tính nghiêm minh của pháp luật…

Tại Hội thảo, dưới sự điều hành của Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, các đại biểu đã thảo luận, tham gia ý kiến, đề xuất các giải pháp xây dựng “trại giam mở” đảm bảo yêu cầu nghiêm minh của pháp luật, đảm bảo an ninh, an toàn nhưng vẫn tạo điều kiện tối đa để người thi hành án có cơ hội tái hoà nhập cộng đồng, tiết kiệm cơ sở vật chất, kinh phí; đề xuất bổ sung các quy định pháp luật nào để thực hiện…

 

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến nhấn mạnh, việc nghiên cứu, xây dựng Đề án chế định mô hình “trại giam mở” là nhiệm vụ cần thiết, đòi hỏi phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Trên cơ sở ý kiến của các đơn vị liên quan tại Hội thảo, đồng chí Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì nghiên cứu, xây dựng đề án tiếp thu, rà soát, cơ cấu lại bố cục và nội dung, bảo đảm đúng thể thức, chặt chẽ, khoa học, làm rõ mục tiêu, đối tượng, phạm vi, quan điểm, nguyên tắc và phương pháp triển khai.

Đồng chí Thứ trưởng nhấn mạnh, Đề án cần được xây dựng thành 06 phần lớn, trong đó, phần về sự cần thiết phải làm rõ cơ sở chính trị, quan điểm của Đảng, Đảng ủy Công an Trung ương liên quan đến công tác giam giữ; cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn. Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cần trình bày ngắn gọn, tập trung làm rõ mô hình được áp dụng và phương thức quản lý của các quốc gia; đồng thời, đánh giá thực tiễn công tác quản lý trại giam hiện nay, yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, giáo dục phạm nhân trong bối cảnh mới, qua đó làm rõ sự cần thiết phải xây dựng đề án.

Về mục tiêu, cần xác định rõ yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, cảm hóa phạm nhân, tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng... Đối tượng, phạm vi triển khai trước mắt là các trại giam do Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng quản lý... Quan điểm, nguyên tắc xây dựng mô hình phải hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân, không làm phát sinh tổ chức bộ máy và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phạm nhân...

Đối với nội dung mô hình, cần làm rõ phương thức quản lý; thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị; phương pháp giáo dục, cải tạo và tổ chức dạy nghề; đối tượng, điều kiện, tiêu chí và thẩm quyền áp dụng. Đồng thời, xác định định hướng hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan đến mô hình “trại giam mở”, lộ trình triển khai, phân công trách nhiệm thực hiện và các kiến nghị, đề xuất cụ thể.

Thứ trưởng Lê Văn Tuyến yêu cầu việc hoàn thiện Đề án phải bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn công tác quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân, đáp ứng yêu cầu an ninh, an toàn và tạo cơ sở cho việc tổ chức thí điểm, tổng kết, đánh giá, hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan. Đồng chí Thứ trưởng cũng giao trách nhiệm, thời gian cụ thể cho đơn vị chủ trì và các đơn vị chức năng trong việc hoàn thiện Đề án, trình các cơ quan chức năng cho ý kiến, ra quyết định thực hiện theo đúng kế hoạch, yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ.