Tài sản mã hóa trong khuôn khổ pháp luật mới: Những rủi ro người dân, doanh nghiệp cần nhận diện

Thị trường phát triển nhanh, phương thức vi phạm ngày càng tinh vi

Theo số liệu của Chainalysis, Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người sở hữu tài sản mã hóa; trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, tổng giá trị giao dịch tài sản mã hóa liên quan đến Việt Nam ước đạt 220 - 230 tỷ USD. Việt Nam xếp thứ 4 thế giới về mức độ chấp nhận tài sản mã hóa năm 2025, thuộc nhóm thị trường có mức độ sử dụng tài sản mã hóa cao trên thế giới. Qua thực tiễn đấu tranh, xử lý của lực lượng Công an, một số phương thức, thủ đoạn nổi lên cần được người dân, doanh nghiệp đặc biệt lưu ý:

Trước hết là lợi dụng hoạt động đầu tư tài sản mã hóa để chiếm đoạt tài sản. Các đối tượng có thể tạo token, xây dựng website, ứng dụng, đưa ra “bản cáo bạch”, quảng bá dự án với lợi nhuận cao; sử dụng hình ảnh KOL, người nổi tiếng hoặc thuê người đóng vai chuyên gia nước ngoài để tạo lòng tin. Khi thu hút được lượng tiền đủ lớn, các đối tượng có thể đánh sập hệ thống, bán tháo token, rút tài sản hoặc tiếp tục dựng dự án mới theo mô hình đa cấp để kéo dài việc huy động tiền.

Một phương thức khác là thiết lập sàn giao dịch và sử dụng tài khoản tự động để tạo cung, cầu ảo, can thiệp giá tài sản. Các đối tượng thu hút nhà đầu tư tham gia, tạo ra các loại tài sản mã hóa, sử dụng hệ thống BOT thực hiện liên tục các lệnh mua, bán nhằm tạo cảm giác thị trường có thanh khoản và điều chỉnh giá theo ý muốn. Khi đạt mục đích, các đối tượng ngừng hỗ trợ thanh khoản, khiến tài sản mất giá trị và nhà đầu tư chịu thiệt hại.

Bên cạnh đó, tội phạm còn sử dụng mã độc, đường dẫn và mã QR độc hại để chiếm quyền kiểm soát tài khoản, ví tài sản mã hóa. Tháng 7/2024, Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố 04 đối tượng trong vụ án liên quan đến việc truy cập trái phép tài khoản Binance của người dùng. Theo kết quả điều tra được công bố, các đối tượng sử dụng SIM và tài khoản ngân hàng không chính chủ, đưa ra giao dịch USDT với giá hấp dẫn, sau đó dụ người bị hại quét mã QR độc hại để chiếm quyền kiểm soát tài khoản và tài sản.

Các thủ đoạn giả mạo tổ chức tài chính, sàn giao dịch, nhân viên hỗ trợ hoặc lập hội, nhóm đầu tư trên mạng xã hội cũng tiếp tục diễn biến phức tạp. Đối tượng có thể sử dụng tài khoản “chim mồi”, hình ảnh giao dịch thành công, lời mời làm nhiệm vụ nhận thưởng hoặc gửi cảnh báo giả để yêu cầu người dùng cung cấp mật khẩu, OTP, mã xác thực hai lớp, khóa riêng tư hoặc cụm từ khôi phục ví.

Nguy cơ lợi dụng tài sản mã hóa để rửa tiền, trốn thuế

Đặc tính giao dịch xuyên biên giới của tài sản mã hóa cũng có thể bị tội phạm lợi dụng để che giấu nguồn gốc dòng tiền. Các đối tượng có thể chia nhỏ giao dịch, chuyển tài sản qua nhiều ví, nhiều nền tảng blockchain, sử dụng dịch vụ trộn tài sản mã hóa hoặc ví ở nước ngoài nhằm gây khó khăn cho việc truy vết. Một số trường hợp sử dụng doanh nghiệp, hợp đồng dịch vụ hoặc giao dịch không có thật để hợp thức hóa nguồn tiền bất hợp pháp.

Trong lĩnh vực thuế, nguy cơ vi phạm có thể phát sinh từ việc không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ doanh thu; sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền; giao dịch không có hóa đơn, chứng từ theo quy định hoặc sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hợp thức hóa chi phí.

Thực tiễn đấu tranh đã ghi nhận các vụ án có dòng tiền đặc biệt lớn. Đây là cảnh báo đối với tổ chức, cá nhân khi cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản giao dịch hoặc đứng tên thực hiện các giao dịch mà không biết rõ nguồn gốc, mục đích của dòng tiền. Có thể kể đến chuyên án của Công an thành phố Hà Nội triệt phá hệ thống rửa tiền 777pay thuộc tổ chức Jinbian, có trụ sở tại Phnom Penh (Campuchia); chuyên án của Công an tỉnh Quảng Nam điều tra đối tượng Lâm Thị Ngọc Loan. Các đối tượng đã giúp một nhóm người Trung Quốc chuyển trái phép hơn 8.000 tỷ đồng qua biên giới bằng hình thức quy đổi sang tài sản mã hóa USDT để thu lợi bất chính.

Hành lang pháp lý đang từng bước được hoàn thiện

Việc quản lý tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới khi khuôn khổ pháp lý từng bước được hình thành và hoàn thiện. Điều này vừa tạo cơ sở cho các hoạt động hợp pháp phát triển, vừa tăng khả năng phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để vi phạm pháp luật.

Ngày 16/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, có hiệu lực từ ngày 01/9/2026. Theo đó, nhiều hành vi vi phạm về chào bán, phát hành tài sản mã hóa; tổ chức, cung cấp dịch vụ, giao dịch; quản lý tài khoản; cung cấp, bảo mật thông tin, dữ liệu và các nghĩa vụ liên quan có thể bị xử phạt theo quy định. Đáng chú ý, các hành vi vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và các nghĩa vụ pháp lý có liên quan có thể bị áp dụng mức phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng. 

Đối với các đề xuất sửa đổi pháp luật hình sự liên quan đến tài sản mã hóa đang được cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, cụ thể là Dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi (hiện đang được Quốc hội cho ý kiến) bổ sung các hành vi vi phạm liên quan đến thị trường tài sản mã hoá, trong đó đưa ra mức phạt cao nhất đối với cá nhân đến 10 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm; đối với pháp nhân mức phạt tiền tối đa lên đến 20 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. 

Việc hoàn thiện chính sách cần tiếp tục bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu khuyến khích đổi mới, phát triển các mô hình kinh doanh mới với yêu cầu phòng ngừa, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng công nghệ để phạm tội, đồng thời là cơ sở quan trọng để các tổ chức, doanh nghiệp và nhà đầu tư xác định rõ hơn giới hạn pháp lý trong quá trình tham gia thị trường.

Doanh nghiệp, người dân cần chủ động phòng ngừa, tuân thủ pháp luật

Đối với người dân, trước khi tham gia đầu tư, giao dịch tài sản mã hóa cần tìm hiểu kỹ thông tin về tổ chức cung cấp dịch vụ, dự án, người phát hành và các điều kiện pháp lý có liên quan. Cần đặc biệt cảnh giác với những lời mời đầu tư cam kết lợi nhuận cao, lợi nhuận chắc chắn hoặc mức hoa hồng bất thường.

Tuyệt đối không cung cấp khóa riêng tư, cụm từ khôi phục ví, mật khẩu, OTP, mã xác thực hai lớp cho người khác; không truy cập đường dẫn, quét mã QR hoặc cài đặt ứng dụng từ nguồn không được xác minh.

Đối với doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia kinh doanh trong lĩnh vực này, cần chủ động nghiên cứu các quy định mới, thực hiện đầy đủ các điều kiện kinh doanh và nghĩa vụ về thông tin, thuế, phòng, chống rửa tiền, quản lý dữ liệu và các nghĩa vụ khác theo quy định. Không sử dụng hoặc cho người khác sử dụng tài khoản, pháp nhân, ví tài sản mã hóa để thực hiện giao dịch không rõ nguồn gốc; thận trọng khi tham gia huy động vốn, quảng bá, môi giới hoặc giới thiệu các dự án tài sản mã hóa.

Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, chuyển tiền bất hợp pháp hoặc tổ chức hoạt động tài sản mã hóa trái quy định, người dân, doanh nghiệp cần chủ động lưu giữ dữ liệu giao dịch, địa chỉ ví, tài khoản, nội dung trao đổi và các tài liệu liên quan, đồng thời kịp thời thông báo cho cơ quan Công an hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xác minh, xử lý.

Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, việc hoàn thiện hành lang pháp lý và chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để vi phạm pháp luật không nhằm hạn chế các mô hình kinh doanh mới, mà góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Xử lý nghiêm các hành vi lừa đảo, thao túng, rửa tiền, trốn thuế và tham nhũng, tiêu cực cũng chính là bảo vệ doanh nghiệp, nhà đầu tư chân chính, góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh để khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững./.