TỔNG THUẬT: Tọa đàm chính sách về một số dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026

 

Tại Buổi Tọa đàm, các đại biểu đã trao đổi, cung cấp thông tin về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung; những điểm mới; những tác động đến người dân, tổ chức, doanh nghiệp; các quy định nhằm đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự trong dự thảo các văn bản gồm: (1) Dự án Bộ luật hình sự (sửa đổi); (2) Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi); (3) Nhóm các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật An ninh mạng 2025; (4) Nhóm các văn bản trong lĩnh vực bảo đảm trật tự, an toàn giao thông (gồm: dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe).

 

Làm rõ sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Xử lý vi phạm hành chính

Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an đã trao đổi, làm rõ sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Xử lý vi phạm hành chính; đồng thời phân tích những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành thời gian qua.

Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Hoàn thiện chính sách hình sự để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới 

Theo Thượng tá Ngô Đức Thắng, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự ở thời điểm hiện nay là yêu cầu cần thiết, dựa trên 03 cơ sở sau đây:

Một là, về cơ sở chính trị, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện thể chế phát triển đất nước, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, hội nhập quốc tế... được thể hiện trong các Nghị quyết mới ban hành của Đảng trong thời gian vừa qua như: Nghị quyết số 27, Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 59, Nghị quyết số 66, Nghị quyết số 68…

Hai là, về cơ sở pháp lý, Hiến pháp năm 2013 và yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đặt ra nhiệm vụ phải rà soát, sửa đổi Bộ luật Hình sự để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và bảo đảm phù hợp với các luật chuyên ngành mới được ban hành, sửa đổi trong các lĩnh vực dữ liệu, an ninh mạng, giao dịch điện tử, căn cước, ma túy, môi trường, tài chính, ngân hàng, đất đai, đầu tư,…

Ba là, về cơ sở thực tiễn, qua tổng kết hơn 08 năm thi hành, Bộ luật Hình sự đã phát huy vai trò quan trọng, nhưng thực tiễn đã phát sinh nhiều vấn đề như: còn một số quy định chưa phù hợp với thực tiễn; nhiều quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn trong nội tại Bộ luật Hình sự và với hệ thống pháp luật có liên quan; còn một số quy định chưa rõ ràng dẫn đến thiếu thống nhất trong áp dụng; nhiều quy định chưa đầy đủ hoặc thiếu các quy định để điều chỉnh các hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức cần phải xử lý hình sự; thiếu các quy định để nội luật hóa một số điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Do đó, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự ở thời điểm hiện tại là có đầy đủ cơ sở về mặt chính trị, pháp lý và thực tiễn.

07 nhóm vướng mắc lớn đặt ra yêu cầu sửa đổi toàn diện

Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết thực tiễn tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy, bên cạnh những kết quả rất quan trọng đã đạt được, quá trình áp dụng Bộ luật cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc lớn. Có thể khái quát thành 07 nhóm vấn đề chủ yếu như sau:

Thứ nhất, một số quy định hiện hành về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt chưa bao quát hết các tình huống mới phát sinh trong thực tiễn, nhất là các trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, đổi mới sáng tạo, mô hình sản xuất, kinh doanh mới; hoặc trường hợp cá nhân, tổ chức có vi phạm nhưng không vụ lợi, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục toàn bộ hậu quả. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, khuyến khích khắc phục hậu quả và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Thứ hai, một số quy định mang tính nguyên tắc, nền tảng về tội phạm, đồng phạm, chuẩn bị phạm tội, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, các chế định về trách nhiệm hình sự… còn có cách hiểu khác nhau hoặc chưa thật sự đầy đủ để làm cơ sở thống nhất cho việc áp dụng trong điều tra, truy tố, xét xử.

Thứ ba, hệ thống các quy định về hình phạt còn nhiều bất cập, như: Phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn rộng, ở một số tội danh, mức hình phạt tiền, phạt tù chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi; hình phạt tiền chưa theo kịp sự phát triển kinh tế, xã hội… 

Thứ tư, một số dấu hiệu định tội, định khung còn chưa rõ, chưa thống nhất, còn phụ thuộc nhiều vào cách hiểu và đánh giá của cơ quan áp dụng pháp luật; một số tình tiết định lượng đã không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế, xã hội…

Thứ năm, một số hành vi nguy hiểm mới chưa được quy định trong BLHS nên chưa bảo đảm tính bao quát, toàn diện, chưa kịp thời thể chế hoá các quan điểm của Đảng về xây dựng, phát triển đất nước và phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, chưa nội luật hoá các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, chưa giải quyết được những vấn đề vướng mắc, bất cập mà thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm đặt ra.

Thứ sáu, phạm vi phải chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại chỉ là 33 tội, chủ yếu tập trung vào các nhóm tội về môi trường, kinh tế là chưa thực sự phù hợp với tình hình thực tiễn, qua tổng kết thấy rằng, các nhóm tội về thuế, lao động, tài chính, bảo hiểm, các tội về tài sản như cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về sử dụng đất đai cũng nên là những nhóm tội cần phải quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. 

Thứ bảy, một số quy định trong Bộ luật Hình sự còn chưa thống nhất với nhau và chưa thống nhất, chồng chéo, trùng dẫm với pháp luật chuyên ngành có liên quan, pháp luật tư pháp hình sự; một số quy định chưa logic, chưa bảo đảm tính khoa học, còn lỗi về kỹ thuật trình bày.

Nhìn chung, 07 nhóm khó khăn, vướng mắc nêu trên cho thấy yêu cầu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự không chỉ xuất phát từ một vài bất cập đơn lẻ, mà là yêu cầu hoàn thiện tổng thể chính sách hình sự. Mục tiêu là xây dựng một Bộ luật Hình sự nghiêm minh, nhân đạo, hiện đại, thống nhất, dễ áp dụng, đủ sức xử lý các loại tội phạm mới, đồng thời tạo môi trường pháp lý an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính để đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại

Đối với Luật Xử lý vi phạm hành chính, Thượng tá Ngô Đức Thắng khẳng định xử lý vi phạm hành chính (bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính) là công cụ quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước nhằm thiết lập kỷ cương, duy trì ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. 

Trong đó, số vụ vi phạm hành chính do Công an nhân dân xử phạt chiếm khoảng 80% trên toàn quốc. Đây cũng là vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, hoạt động sản xuất, kinh doanh, được toàn xã hội quan tâm. Vì vậy, các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính phải đáp ứng được yêu cầu này. Nếu chưa đáp ứng được thì phải tiến hành sửa đổi cho phù hợp.

Về cơ sở chính trị, pháp lý, trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, chỉ đạo tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó yêu cầu tập trung ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các nút thắt, điểm nghẽn; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Về cơ sở thực tiễn, sau gần 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã được nhận diện rõ các hạn chế, những bất cập lớn, cần thiết phải sửa đổi, bổ sung để đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật, như quy định về mức tiền phạt tối đa trong các lĩnh vực; về tổ chức thi hành quyết định Xử lý vi phạm hành chính, các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt; trình tự, thủ tục, thẩm quyền áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính…; một số quy định trong Luật hiện hành còn mang tính chi tiết, điều chỉnh một số vấn đề thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ (ví dụ như thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền tối đa trên từng lĩnh vực), dẫn đến khó khăn, bị động khi cần điều chỉnh để nhanh chóng đáp ứng yêu cầu mới của thực tiễn.

Vừa qua, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025). Tuy nhiên, việc sửa đổi, bổ sung này mới chỉ tập trung giải quyết một số vấn đề cấp bách, chủ yếu để đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, do đó, nhiều vấn đề lớn, phức tạp có tính chất cơ bản, ảnh hưởng đến các nguyên tắc, quy trình xử lý vi phạm hành chính cần được tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi toàn diện.

Việc tiếp tục nghiên cứu sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật trong tình hình mới.

Dự kiến một số điểm mới của dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi và hai dự thảo nghị định quy định chi tiết Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ

Đẩy mạnh công tác quản lý trật tự an toàn, giao thông đường bộ

Thượng tá Phạm Việt Công, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông cho biết, Cục Cảnh sát giao thông đang tham mưu cho Bộ Công an báo cáo Chính phủ sửa đổi 2 nghị định là Nghị định số 151/2024/NĐ-CP ngày 15/11/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 184/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ) và Nghị định số 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe.

Đối với Nghị định số 151/2024/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo tập trung sửa đổi, bổ sung bốn nhóm nội dung chính, gồm: Hoàn thiện cơ sở dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ; Đăng ký và quản lý phương tiện giao thông thông minh; Đăng ký và quản lý sử dụng thiết bị phát tín hiệu của xe ưu tiên phục vụ các hoạt động nghiệp vụ; Cấp phép cho các doanh nghiệp lữ hành quốc tế sử dụng phương tiện vào Việt Nam. 

Trong đó, có hai nội dung tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp là đăng ký, sử dụng phương tiện giao thông thông minh và thủ tục cấp phép cho khách du lịch nước ngoài mang phương tiện vào Việt Nam. Theo hướng cải cách thủ tục hành chính, cơ quan soạn thảo đề xuất cắt giảm thời gian giải quyết từ 07 ngày xuống còn 05 ngày đối với thủ tục cấp phép hoạt động của phương tiện giao thông thông minh; giảm từ 05 ngày xuống còn 03 ngày đối với thủ tục chấp thuận cho doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lữ hành quốc tế tổ chức đưa phương tiện cơ giới nước ngoài vào Việt Nam du lịch. Đồng thời, việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ được định hướng thực hiện trên môi trường điện tử, từng bước thay thế giấy tờ bản giấy..

Đối với Nghị định 168/2024/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý phương tiện hoạt động kinh doanh vận tải, trong đó có quy định về dữ liệu giám sát hành trình và camera giám sát trên khoang hành khách, khoang lái. Trên cơ sở đó, hệ thống cơ sở dữ liệu lớn sẽ được xây dựng, kết nối, chia sẻ giữa các bộ, ngành, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp cùng tham gia giám sát, quản lý. Dự thảo cũng làm rõ hơn một số hành vi vi phạm còn có cách hiểu khác nhau; đồng thời rà soát, điều chỉnh thẩm quyền xử phạt của các cơ quan chức năng cho phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Đề xuất bổ sung biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính

Liên quan đề xuất bổ sung biện pháp “tạm ngừng xuất cảnh” và “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước” để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức cố tình không chấp hành, Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết các biện pháp này đã được Bộ Công an nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng. 

Qua rà soát, Bộ Công an nhận thấy một số văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã có quy định về các biện pháp nêu trên. Vì vậy, việc nghiên cứu bổ sung vào dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt, nhất là trong trường hợp người vi phạm có nguy cơ rời khỏi lãnh thổ Việt Nam. 

Thượng tá Ngô Đức Thắng nhấn mạnh, các chính sách tại hồ sơ xây dựng chính sách Luật là những nội dung lớn, mang tính nguyên tắc, định hướng, bao quát. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, đối tượng chịu tác động và ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, Bộ Công an sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền, điều kiện áp dụng các biện pháp cưỡng chế. Việc hoàn thiện quy định sẽ được đặt trong yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền công dân và đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn quản lý nhà nước.

Hoàn thiện pháp luật hình sự bảo đảm quy định rõ ràng, khả thi, dễ áp dụng và hạn chế cách hiểu khác nhau

Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết, qua tổng kết hơn 08 năm thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015, thực tiễn đã bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc, nhất là về tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và trong quá trình áp dụng của các cơ quan tiến hành tố tụng. 

Bên cạnh đó, thời gian qua, hệ thống pháp luật chuyên ngành ở nhiều lĩnh vực đã được sửa đổi rất lớn, trong khi Bộ luật Hình sự 2015 chưa cập nhật kịp thời các quy định mới này. 

Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong nội tại Bộ luật và với các luật chuyên ngành có liên quan; đồng thời xây dựng các quy định rõ ràng, khả thi, dễ áp dụng, hạn chế cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Các nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật An ninh mạng 2025 góp phần nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống thông tin quốc gia và bảo vệ người dân trên không gian mạng

Tại Tọa đàm, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã có những trao đổi về các điểm mới, các quy định nổi bật của một số dự thảo Nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật An ninh mạng 2025.

Dành tối thiểu 15% cho việc đầu tư về an ninh mạng trong xây dựng, vận hành các hệ thống thông tin

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng cho biết, dự án Luật An ninh mạng năm 2025 được triển khai trên cơ sở hợp nhất Luật An ninh mạng năm 2018 và Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 để đảm bảo phù hợp với mô hình tổ chức của các cơ quan cấp Bộ theo tinh thần Nghị quyết 18 của Bộ Chính trị.

Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 chia các hệ thống thông tin thành 5 cấp độ. Trong khi đó, Luật An ninh mạng năm 2018 chia ra thành các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia và các hệ thống thông tin thông thường. Trên cơ sở đó, dự thảo “Nghị định về bảo vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin” sẽ quy định chi tiết về các nội dung liên quan, trong đó có quy định về an ninh mạng đối với các hệ thống thông tin. 

Cụ thể, Nghị định sẽ có một số điểm mới nổi bật như sau:

Thứ nhất, Nghị định quy định rõ cách phân loại về các cấp độ hệ thống thông tin. Theo đó, hệ thống thông tin được chia thành 5 cấp độ, trong đó hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia được đặt tại vị trí cao nhất là cấp độ 5. Điều này nhằm đảm bảo hợp nhất hai luật tương thích và triển khai thuận lợi theo các Nghị định trước đây.

Thứ hai, cơ quan soạn thảo đã bổ sung các quy định liên quan đến việc phải đầu tư, trang cấp để đảm bảo việc bảo vệ sự an toàn của hệ thống thông tin trước những nguy cơ tấn công mạng trong bối cảnh hiện nay. Trong Luật An ninh mạng năm 2025 đã quy định cơ quan, tổ chức phải dành tối thiểu 15% cho việc đầu tư về an ninh mạng đối với quá trình triển khai xây dựng, vận hành các hệ thống thông tin. Nghị định sẽ cụ thể hóa nội dung này để làm cơ sở cho chủ quản hệ thống thông tin bố trí con người, phương tiện, giải pháp và quy trình cho phù hợp.

Thứ ba, Nghị định quy định về vai trò, trách nhiệm trong việc chia sẻ các kết quả trong công tác đảm bảo an ninh mạng. Khi chủ quản hệ thống thông tin phát hiện các mối nguy về an ninh mạng, thông tin sẽ được chia sẻ về các hệ thống của cơ quan chuyên trách bảo vệ an ninh mạng của các Bộ, ngành để tổng hợp thành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung.

Thứ tư, đối với hệ thống thông tin quan trọng sẽ phải triển khai việc kết nối về hệ thống giám sát của cơ quan chuyên trách (chủ yếu là lực lượng chuyên trách ở Bộ Công an, Bộ Quốc phòng) để triển khai công tác giám sát, đảm bảo an ninh an toàn trên diện rộng 24/7.

Xây dựng chế tài đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng sử dụng AI, Deepfake để lan truyền tin giả

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng cho biết, hiện nay, những hành vi sử dụng AI hay Deepfake để tạo ra những hình ảnh giả, thông tin giả lan truyền trên các nền tảng rất phổ biến. Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 tuy đã có một số quy định về vấn đề này, nhưng chưa thực sự điều chỉnh hoặc có chế tài đối với hành vi sử dụng trái phép các ứng dụng này.

Dự thảo “Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân” dự kiến bổ sung nhiều quy định nghiêm khắc nhằm xử lý các hành vi lợi dụng công nghệ AI và Deepfake để tạo dựng, phát tán thông tin sai sự thật. Theo đó, cả hành vi khởi tạo các sản phẩm giả mạo như video, hình ảnh do AI tạo ra và hành vi phát tán, lan truyền các nội dung này đều sẽ bị xử lý với chế tài nghiêm khắc. Đồng thời, dự thảo cũng quy định trách nhiệm đối với các nền tảng số khi để xảy ra vi phạm nhưng không thực hiện kiểm định, kiểm soát hoặc gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan nhà nước. Đặc biệt, đối với các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân, mức xử phạt sẽ được áp dụng ở mức rất cao theo thông lệ quốc tế.

Tăng cường quản lý hội nhóm và định danh tài khoản trên không gian mạng

Liên quan đến vấn đề quản lý hội nhóm trên mạng xã hội và yêu cầu định danh, xác thực điện tử đối với người quản trị, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng cho biết nội dung này được quy định trong dự thảo “Nghị định quy định về phòng ngừa, xử lý thông tin và hành vi sử dụng công nghệ thông tin, mạng máy tính, mạng viễn thông và phương tiện điện tử xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trên không gian mạng”. Trước đó, dự thảo được xây dựng theo hướng là “Nghị định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao” và đã được Bộ Công an trình Chính phủ sửa đổi tên sau quá trình thẩm định.

Theo dự thảo Nghị định, việc thiết lập, vận hành và quản trị các hội nhóm trên mạng xã hội phải tuân thủ các trình tự, thủ tục và cơ chế quản lý cụ thể. Trong quá trình hoạt động, quản trị viên hội nhóm có trách nhiệm kiểm soát, duyệt nội dung đăng tải theo quy định nhằm ngăn chặn tình trạng các đối tượng lợi dụng hội nhóm để đăng tải thông tin tiêu cực, gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự. Người khởi tạo và điều hành hội nhóm cũng phải chịu trách nhiệm trong trường hợp bài đăng của thành viên gây tác động xấu đến xã hội nhưng không được kiểm duyệt, xử lý kịp thời.

Đối với công tác định danh điện tử (KYC), Nghị định sẽ quy định triển khai đồng bộ các biện pháp định danh nhằm đấu tranh với tình trạng sử dụng “SIM rác” và tài khoản ngân hàng không chính chủ. Theo đó, từ tài khoản mạng xã hội, tài khoản ngân hàng đến số điện thoại đều phải xây dựng cơ chế định danh xác thực.

Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai làm sạch dữ liệu tài khoản ngân hàng; đồng thời, các doanh nghiệp viễn thông cũng phối hợp với Bộ Công an thực hiện định danh thuê bao thông qua hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Khi các nền tảng hoàn thiện cơ sở dữ liệu định danh, sẽ từng bước hình thành hệ thống định danh toàn quốc phục vụ quản lý các tài khoản hoạt động trên không gian mạng.

Dự thảo Nghị định cũng bổ sung trách nhiệm đối với các nhà cung cấp dịch vụ xuyên biên giới. Theo đó, các nền tảng phải xây dựng cơ chế định danh tài khoản khách hàng thông qua các công cụ trực tuyến; đồng thời có trách nhiệm phối hợp, chia sẻ thông tin nhanh chóng cho cơ quan chức năng trong các trường hợp khẩn cấp. Đặc biệt, các nền tảng phải thực hiện gỡ bỏ thông tin xấu độc, ngăn chặn nguy cơ lan truyền trên không gian mạng trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Ứng dụng công nghệ, dữ liệu số để nâng cao hiệu quả quản lý, và giám sát thi hành quyết định xử phạt

Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) (sửa đổi) có nhiều điểm mới về ứng dụng công nghệ, dữ liệu số để nâng cao hiệu quả quản lý, và giám sát thi hành quyết định xử phạt. Những điểm mới này được người dân và doanh nghiệp quan tâm đó là khi được ban hành và có hiệu sẽ góp phần xử phạt vi phạm hành chính theo hướng công khai, minh bạch, hiện đại, giảm thủ tục nhưng tăng hiệu quả thực thi.

Tại buổi Tọa đàm, Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an đã trao đổi những điểm mới trong dự thảo Luật XLVPHC về ứng dụng công nghệ, dữ liệu số để nâng cao hiệu quả quản lý, cưỡng chế và giám sát thi hành quyết định xử phạt.

Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết, tại hồ sơ chính sách của dự án Luật XLVPHC (sửa đổi) được Bộ Công an trình Chính phủ vừa qua đã đề xuất giải pháp cắt giảm những thủ tục không cần thiết trong quy trình XPVPHC; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ để hướng tới thực hiện việc XPVPHC hoàn toàn trên môi trường điện tử nhằm giúp công tác xử phạt được thực hiện nhanh chóng, công khai, minh bạch, tiết kiệm thời gian, công sức cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, nâng cao hiệu quả công tác này, cụ thể như sau:

Bổ sung quy định cho phép XPVPHC không lập biên bản trong một số trường hợp, như trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ...

Bỏ quy định phải ban hành quyết định tạm giữ, trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính mà chỉ cần lập biên bản tạm giữ, biên bản trả lại.

Quy định mang tính nguyên tắc theo hướng tất cả các trình tự, thủ tục trong XPVPHC phải được thực hiện toàn trình trên môi trường điện tử đối với những trường hợp đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin để làm căn cứ triển khai thực hiện. Trong đó, quy định về quy trình điện tử cho phép kết nối, liên thông các cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan để thực hiện hoàn toàn các trình tự, thủ tục xử phạt trên môi trường điện tử đối với hình thức xử phạt là cảnh cáo, phạt tiền, tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn. Đồng thời, bổ sung quy định về lưu trữ dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.

Bổ sung quy định về tạm giữ, trả lại, tước, thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề trên môi trường điện tử; xác minh tình tiết của vụ việc vi phạm hành chính trên môi trường điện tử; lập, gửi biên bản tạm giữ, biên bản trả lại tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề bằng phương thức điện tử.

Sửa đổi bổ sung một số văn bản quy phạm pháp luật về an ninh, trật tự góp phần bảo đảm vững chắc an ninh quốc gia và kiến tạo không gian cho phát triển

Đổi mới phương thức quản lý thay vì tăng mức xử phạt

Liên quan dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ, Thượng tá Phạm Việt Công, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an khẳng định quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định theo hướng “không nâng mức phạt tiền, không nâng mức trừ điểm, không tước quyền sử dụng GPLX; đặc biệt những điều chỉnh đưa ra vừa siết chặt quản lý, vừa tránh taọ thêm áp lực về thủ tục, chi phí tuân thủ cho các doanh nghiệp.

Theo Thượng tá Phạm Việt Công, sau hơn 01 năm triển khai thực hiện Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, về cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, kết quả xử lý các hành vi vi phạm tăng cao, tai nạn giao thông đã giảm rõ rệt so với cùng kỳ (So với cùng kỳ năm 2024, giảm 5.293 vụ, giảm 708 người chết, giảm 5.257 người bị thương) cho thấy Nghị định số 168/2024/NĐ-CP đang phát huy vai trò, hiệu quả trong công tác đảm bảo trật tự, an toàn giao thông đường bộ; chế tài xử phạt hiện hành đã bảo đảm mục tiêu phòng ngừa tai nạn giao thông, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. 

Với thực trạng tình hình trật tự, an toàn giao thông đường bộ hiện nay, việc tiếp tục duy trì mức xử phạt, mức trừ điểm là cần thiết nhằm duy trì tính ổn định và phòng ngừa, kiềm giảm tai nạn giao thông.

Trên cơ sở quá trình thực hiện sửa đổi, bổ sung theo chỉ đạo của các cấp, quan điểm của Bộ Công an và cơ quan chủ trì soạn thảo tham mưu cho Bộ Công an và Chính phủ là không tăng các mức phạt tiền, đồng thời cũng không tăng mức trừ điểm đối với các hành vi vi phạm.

Bên cạnh đó, nhiều quy định mới đã thay đổi theo hướng cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính. Ví dụ như một số trường hợp sẽ không tạm giữ phương tiện hoặc không tước bằng lái trực tiếp ngay, bỏ quy định về việc taxi, xe vận tải phải lắp ghế an toàn trẻ em và các hoạt động kinh doanh vận tải… cũng như mô tả, làm rõ thêm nhiều các hành vi. 

Về chế tài xử phạt, đã đồng bộ hóa các quy định hiện nay, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý hồ sơ phương tiện cũng đã hướng đến tạo môi trường thuận lợi nhất, không có các quy định ảnh hưởng nhiều đến người dân, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.

Cơ quan soạn thảo Nghị định đã triển khai nhiều giải pháp cải cách thủ tục hành chính, trong đó phần lớn quy trình thực hiện trên môi trường mạng; ứng dụng khoa học công nghệ vào thủ tục hành chính từ khâu cấp phép liên quan đến trình tự thủ tục xử phạt vi phạm, tạo điều kiện cho người dân trong quá trình thực thi và thực hiện các quyền của mình.

 

Thượng tá Phạm Việt Công cũng cho biết để siết chặt quản lý, đồng thời giảm áp lực thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, hai dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe; dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 151/2024/NĐ-CP ngày 15/11/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 184/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ) đã bổ sung các quy định nhằm hướng đến chuyển dịch quản lý thủ công dựa trên giấy tờ sang quản lý công nghệ dựa trên dữ liệu và chuyển đổi số toàn diện; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại trong công tác quản lý nhà nước. Trong đó, trọng tâm là xây dựng Cơ sở dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Đồng thời, đối với các thủ tục hành chính quy định tại Nghị định số 151/2024/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo đã đề xuất phân cấp thẩm quyền, cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục và cho phép sử dụng văn bản điện tử thay cho văn bản giấy khi nộp hồ sơ để giảm áp lực về thủ tục, chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. 

Điển hình, các thủ tục liên quan đăng ký phương tiện, đăng kiểm, cấp đổi Giấy phép lái xe hiện cơ bản đã thực hiện trên môi trường mạng và tích hợp với định danh điện tử. Người dân sau khi hoàn thành kỳ thi sát hạch lái xe đạt yêu cầu có thể được cấp Giấy phép lái xe điện tử ngay trên hệ thống để sử dụng khi tham gia giao thông mà không phải chờ cấp Giấy phép lái xe truyền thống.

Bên cạnh việc cắt giảm thủ tục, hai dự thảo Nghị định cũng tăng cường quản lý đối với hoạt động kinh doanh vận tải, nhất là đối với phương tiện vận tải có nguy cơ cao gây tai nạn giao thông. Các nội dung sửa đổi tập trung nâng cao trách nhiệm của người điều khiển phương tiện, chủ phương tiện và đơn vị kinh doanh vận tải trong quản lý lái xe, phương tiện và thời gian hoạt động nhằm bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

Hoàn thiện pháp luật an ninh mạng theo hướng vừa quản lý chặt, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Liên quan nội dung có nhiều ý kiến quan tâm đến việc cần cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng với việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ phát triển, đổi mới sáng tạo. Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước trên lĩnh vực này, đồng chí Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an thông tin tại Tọa đàm chính sách về hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng có ý nghĩa như thế nào trong việc đồng thời vừa đảm bảo vững chắc an ninh quốc gia, vừa kiến tạo không gian phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, hiện có nhiều tổ chức, doanh nghiệp có năng lực cung cấp sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đặc thù vì các sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng có khả năng can thiệp trực tiếp vào hệ thống thông tin, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các công cụ bảo vệ hệ thống có thể bị lợi dụng để gây mất an ninh mạng.

Do đó, việc quy định điều kiện kinh doanh và cấp phép đối với hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng là cần thiết nhằm bảo đảm lựa chọn đúng các tổ chức có đủ năng lực, uy tín; đồng thời góp phần xây dựng hệ sinh thái an ninh mạng an toàn, tin cậy.

Tuy nhiên, đại diện Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an cũng nhấn mạnh quan điểm là cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó, cơ quan soạn thảo đã rà soát, cắt giảm nhiều thành phần hồ sơ, thủ tục. 

Chính sách hình sự không chỉ để xử lý tội phạm mà còn “kiến tạo phát triển” 

Liên quan Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết dự án Bộ luật đã đề xuất 07 nhóm chính sách lớn nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành pháp luật hình sự, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới. 

Theo Thượng tá Ngô Đức Thắng, tác động của 07 nhóm chính sách đối với sự phát triển đất nước nói chung và công tác phòng, chống tội phạm nói riêng cũng như đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế khái quát như sau:

Thứ nhất, đối với phát triển kinh tế - xã hội, các chính sách này góp phần tạo môi trường pháp lý ổn định, an toàn, minh bạch cho người dân, doanh nghiệp và các chủ thể đổi mới sáng tạo. Việc hoàn thiện quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt có ý nghĩa bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung; đồng thời khuyến khích người phạm tội hợp tác, khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, thu hồi tài sản cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Chính sách hình sự vì vậy không chỉ là công cụ trừng trị, mà còn là công cụ kiến tạo phát triển, khơi thông nguồn lực xã hội và củng cố niềm tin vào sự công khai, minh bạch của pháp luật. 

Thứ hai, đối với bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và phòng, chống tội phạm, 07 chính sách tạo cơ sở để khắc phục những khoảng trống pháp lý trước sự xuất hiện của các loại tội phạm mới, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, xâm phạm dữ liệu, không gian mạng, môi trường, tài chính, tiền tệ. Khi các quy định về tội phạm, hình phạt, tình tiết định tội, định khung được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, chặt chẽ, dễ áp dụng, thì hiệu quả phát hiện, xử lý, răn đe và phòng ngừa tội phạm sẽ được nâng lên; đồng thời hạn chế tình trạng bỏ lọt tội phạm hoặc xử lý không thống nhất giữa các địa phương, các cơ quan tiến hành tố tụng. 

Thứ ba, đối với bảo vệ quyền con người, quyền công dân, các chính sách thể hiện rõ tư tưởng kết hợp giữa nghiêm trị và khoan hồng, giữa răn đe và giáo dục, giữa bảo vệ lợi ích chung và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Hoàn thiện chính sách hình phạt không chỉ nhằm tăng tính nghiêm minh đối với hành vi nguy hiểm, mà còn mở rộng khả năng áp dụng các biện pháp nhân đạo, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân người phạm tội. Đây là yêu cầu quan trọng để pháp luật hình sự không bị tuyệt đối hóa như công cụ trừng phạt, mà trở thành công cụ quản trị xã hội văn minh, công bằng và có tính phục hồi.

Thứ tư, đối với hội nhập quốc tế, việc bổ sung tội danh mới, hành vi mới và hoàn thiện các quy định của BLHS còn nhằm nội luật hóa các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên, qua đó bảo đảm tính tương thích và hội nhập của pháp luật hình sự Việt Nam. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, rửa tiền, khủng bố, tham nhũng, môi trường ngày càng có tính liên quốc gia, đòi hỏi Việt Nam phải có cơ sở pháp lý đủ mạnh để hợp tác quốc tế về dẫn độ, tương trợ tư pháp hình sự, thu hồi tài sản và phối hợp điều tra, xử lý tội phạm. 

Thứ năm, về phương diện xây dựng Nhà nước pháp quyền, khi Bộ luật Hình sự được quy định rõ ràng, mạch lạc, dễ hiểu, dễ áp dụng, pháp luật sẽ hạn chế tùy nghi trong áp dụng, nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, đồng thời củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng quốc tế vào hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam.