Kích điện đánh bắt thủy sản: Tận diệt nguồn lợi, trả giá trước pháp luật

1. Nhận diện đối tượng và động cơ vi phạm

Qua công tác rà soát, kiểm tra, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm và môi trường và lực lượng Công an nhiều địa phương đã tiến hành các biện pháp ngăn chặn, xử lý nghiêm theo quy định pháp luật đối với hành vi sử dụng kích điện để khai thác thủy sản. Điển hình như:

Ngày 20/01/2026, Hà Văn Quí (sinh năm 1979, nơi thường trú: phường Nguyễn Đại Năng, TP Hải Phòng) đã bị Công an phường Ái Quốc, TP Hải Phòng xử phạt vi phạm hành chính về hành vi “Sử dụng công cụ kích điện để khai thác thủy sản đối với trường hợp không sử dụng tàu cá mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự” theo quy định tại Khoản 1 Điều 28 Nghị định 38/2024/NĐ-CP ngày 05/04/2024 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.

Đến ngày 18/6, Hà Văn Quí lại có hành vi điều khiển thuyền sắt nhỏ có gắn động cơ điện, sử dụng 01 chiếc vợt tự chế bằng tre, dài khoảng 3m, đầu gắn vợt lưới bằng kim loại, có dây nối với 01 bình ác quy và 01 bộ chuyển đổi điện áp để đánh bắt thủy sản là 02 kg cá nẹp (mương) trị giá 200.000 đồng tại khu vực sông Hương thuộc phường Nam Đồng, TP Hải Phòng. Công an phường đã có mặt tại hiện trường phát hiện hành vi trên nên đã yêu cầu Hà Văn Quí chấm dứt hành vi vi phạm và tạm giữ toàn bộ dụng cụ kích cá cùng tang vật có liên quan về trụ sở để làm việc.

Ngày 04/9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hải Phòng đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can đối với Hà Văn Quí về tội Hủy hoại nguồn lợi thủy sản, quy định tại khoản 1 Điều 242 Bộ luật hình sự. Ngày 09/9, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 8 đã ra Quyết định số 284/QĐ-VKSHPG-KV phê chuẩn Quyết định khởi tố bị can trên. 

*Ngày 24/4, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Tháp đã ban hành quyết định khởi tố bị can đối với Trần Minh Vương (sinh năm 1993; nơi thường trú: phường Ô Môn, TP Cần Thơ) về “Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản” theo điểm a khoản 1 Điều 242 Bộ luật Hình sự.

Theo Báo cáo kết thúc điều tra đề nghị truy tố, ngày 18/12/2025, Trần Minh Vương và Nguyễn Thị Kim Thảo sử dụng ghe gỗ dài 7,5m, gắn máy nổ hiệu ISUZU kết nối với dinamo bằng dây curoa phát ra dòng điện, nối với khung cào có gắn lưới để khai thác thủy sản trên sông Hậu, từ khu vực phường Ô Môn, TP Cần Thơ đến xã Phong Hòa, tỉnh Đồng Tháp.

*Ngày 24/9/2026, Công an phường Lê Đại Hành, TP Hải Phòng đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Nguyễn Đình Huấn (sinh năm 1979, trú tại phường Lê Đại Hành, TP Hải Phòng) do có hành vi sử dụng công cụ kích điện trên tàu cá có kích thước 10,8m x 2,6m để khai thác thủy sản tại sông Kinh Thầy. Hành vi bị xử phạt theo điểm b khoản 2 Điều 29 Nghị định số 246/2026/NĐ-CP ngày 29/6/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.

Từ 03 vụ việc trên cho thấy, đối tượng sử dụng kích điện thường là lao động tự do, người dân sinh sống ven sông nước có hoàn cảnh khó khăn hoặc nhận thức pháp luật còn hạn chế. Động cơ thúc đẩy họ chủ yếu là lợi ích kinh tế trước mắt. Họ dùng các bộ kích điện tự chế để tận thu thủy sản một cách nhanh nhất, không nhận thức được rằng dòng điện có thể tiêu diệt từ cá lớn, cá nhỏ cho đến trứng cá và các loài sinh vật phù du. Bên cạnh đó, một số đối tượng từ địa phương khác đến thường lợi dụng đêm tối, rạng sáng hoặc địa bàn giáp ranh để hoạt động lén lút, trốn tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

2. Quy định pháp luật: Xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm

Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm tuyệt đối hành vi khai thác thủy sản bằng dòng điện. Mọi hành vi vi phạm đều bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của Luật Thủy sản, Nghị định 246/2026/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự.

Xử phạt hành chính đối với cá nhân: Phạt tiền từ 03 - 05 triệu đồng đối với hành vi kích điện không sử dụng tàu cá (đi bộ hoặc dùng thuyền thô sơ nhỏ). Phạt tiền từ 05 - 40 triệu đồng nếu sử dụng tàu cá gắn công cụ kích điện (mức phạt tăng dần theo chiều dài tàu). Đặc biệt, phạt tiền từ 40 - 50 triệu đồng nếu sử dụng trực tiếp dòng điện từ lưới điện để đánh bắt. Mức phạt đối với tổ chức vi phạm bằng 02 lần mức phạt của cá nhân. Hình thức phạt bổ sung: tịch thu toàn bộ tang vật (bình ắc quy, bộ kích điện, ngư cụ) và tước quyền sử dụng chứng chỉ thuyền trưởng từ 03 đến 06 tháng.

Xử lý hình sự: Nếu đã bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, hoặc gây hậu quả nghiêm trọng (làm chết người, gây thương tích cho người khác), đối tượng vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về “Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản” (Điều 242 Bộ luật Hình sự), với mức án cao nhất lên đến 10 năm tù.

3. Tăng cường vai trò của lực lượng Công an cấp cơ sở

Để ngăn chặn hiệu quả hành vi kích điện đánh bắt cá, lực lượng Công an cấp cơ sở cần chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương; phối hợp với cơ quan chuyên môn và các tổ chức đoàn thể triển khai đồng bộ các biện pháp tuyên truyền, vận động, kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm. 

Trong đó, đổi mới công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người dân. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào tác hại của việc khai thác thủy sản bằng xung điện, nguy cơ mất an toàn và những chế tài pháp lý có thể áp dụng. Chú trọng tuyên truyền tại các khu dân cư ven sông, hồ, ao, đầm, kênh, mương; những địa bàn thường xuyên xảy ra vi phạm và nhóm người có hoạt động khai thác thủy sản tự nhiên. Phương pháp tuyên truyền cần linh hoạt, gần gũi, dễ hiểu, gắn với tình hình thực tế của địa phương. Bên cạnh tuyên truyền trực tiếp, có thể sử dụng hệ thống truyền thanh cơ sở, các buổi sinh hoạt cộng đồng, trang thông tin chính thức và mạng xã hội để phổ biến quy định pháp luật, thông tin về những vụ việc đã được xử lý khi đủ điều kiện công khai.

Chủ động nắm tình hình, phát hiện và ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ cơ sở. Lực lượng Công an cần tăng cường tiếp nhận, xác minh tin báo, phản ánh của người dân; phối hợp kiểm tra tại những khu vực có nguy cơ xảy ra hành vi kích điện đánh bắt cá. Phát huy vai trò của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, tổ chức đoàn thể và người dân trong việc cung cấp thông tin, hỗ trợ phòng ngừa vi phạm. Khi phát hiện vụ việc, cần kịp thời ngăn chặn hành vi nguy hiểm, bảo đảm an toàn cho người dân và lực lượng làm nhiệm vụ; ghi nhận đầy đủ tình tiết, thu thập tài liệu, chứng cứ theo đúng quy định, làm rõ hành vi vi phạm và chuyển hồ sơ đến người hoặc cơ quan có thẩm quyền xử lý khi cần thiết.

Xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật, bảo đảm tính răn đe và phòng ngừa chung. Đối với các trường hợp vi phạm, cần căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và thẩm quyền để áp dụng hình thức xử lý phù hợp. Không để tình trạng vi phạm kéo dài, tái diễn nhiều lần do chỉ dừng ở việc nhắc nhở mà không áp dụng biện pháp xử lý cần thiết. Trường hợp hành vi có dấu hiệu tội phạm, cần kịp thời tiếp nhận, xử lý nguồn tin về tội phạm và chuyển hồ sơ theo đúng trình tự, thẩm quyền tố tụng. Tuyệt đối không bỏ lọt tội phạm, không xử lý hành chính thay cho việc xem xét trách nhiệm hình sự khi có đủ căn cứ; đồng thời không hình sự hóa các trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Việc xử lý phải bảo đảm khách quan, công bằng, đúng người, đúng hành vi, đúng quy định pháp luật. Kết hợp xử lý vi phạm với tuyên truyền, giáo dục, vận động người dân tự giác chấp hành để nâng cao hiệu quả phòng ngừa lâu dài.

4. Kiên quyết nói không với kích điện đánh bắt cá

Bảo vệ nguồn lợi thủy sản là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, lực lượng chức năng và toàn thể Nhân dân. Trong đó, tuyên truyền, vận động là giải pháp phòng ngừa quan trọng; phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm là yêu cầu cần thiết để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và sức răn đe của pháp luật.

Lực lượng Công an cấp cơ sở cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong công tác nắm tình hình, tham mưu, phối hợp tuyên truyền và xử lý vi phạm; chủ động đưa công tác phòng ngừa đến từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, không để hành vi khai thác thủy sản bằng xung điện trở thành thói quen hoặc diễn biến phổ biến trong cộng đồng.

Vì những dòng sông, hồ, ao an toàn, trong lành; vì nguồn lợi thủy sản được bảo tồn và phát triển bền vững; vì lợi ích của cộng đồng và các thế hệ tương lai, hãy kiên quyết ngăn chặn hành vi kích điện đánh bắt cá ngay từ cơ sở.