Ngoại giao khoa học công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia

Phiên họp có sự tham gia trực tiếp và trực tuyến của lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương; lãnh đạo các tỉnh, thành phố; đại diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển KHCN, ĐMST, CĐS và Đề án 06, thành viên Tổ Giúp việc các Ban Chỉ đạo, Hội đồng Tư vấn Quốc gia về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS; đại diện lãnh đạo các đơn vị chức năng trực tiếp tham gia công tác phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, đại diện một số tập đoàn công nghệ lớn của Việt Nam; các Đại sứ, Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và hơn 500 đại diện đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ của Việt Nam. 

Với hai phiên thảo luận, Phiên họp tập trung làm rõ nhu cầu hợp tác quốc tế về KHCN, ĐMST và CĐS của Việt Nam; đồng thời xác định những cơ hội, đối tác ưu tiên và giải pháp phát huy vai trò của ngành Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. 

Phát biểu khai mạc Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh ngoại giao KHCN, ĐMST và CĐS đang trở thành một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao phục vụ phát triển, giữ vai trò mở đường, kết nối và kiến tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi để nâng cao năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; thúc đẩy làm chủ công nghệ chiến lược, bảo đảm an ninh công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự công nghệ mới. 

Bộ trưởng Lê Hoài Trung cũng chia sẻ một số khó khăn, thách thức trong triển khai công tác ngoại giao khoa học công nghệ thời gian qua, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu không chỉ là tìm kiếm thêm cơ hội hay ký kết thêm thỏa thuận, mà phải xác định rõ những bài toán phát triển của đất nước, lựa chọn đúng đối tác, đúng công nghệ và đúng phương thức hợp tác để biến các cam kết quốc tế thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Tham luận tại Phiên họp, các đại biểu đã làm rõ yêu cầu tiếp cận, làm chủ các công nghệ chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới và nền tảng phát triển lâu dài; vai trò của hợp tác quốc tế và công tác ngoại giao trong thực hiện đột phá về KHCN, ĐMST và CĐS; những nhiệm vụ lớn trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Từ thực tiễn địa phương và doanh nghiệp, các đại biểu cũng trao đổi về nhu cầu thu hút đầu tư công nghệ cao, kết nối với các quỹ đầu tư quốc tế, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ, xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc gia và tăng cường sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đối với quá trình tiếp cận, lựa chọn và làm chủ công nghệ. 

Phát biểu tham luận tại phiên họp, thay mặt Bộ Công an – Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 57 của Chính phủ, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển càng nhanh, cạnh tranh chiến lược và nguy cơ lệ thuộc công nghệ càng sâu sắc.

Trước thời cơ và thách thức đặt ra, Đảng ta xác định đối ngoại được triển khai như nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, gắn chặt với quốc phòng, an ninh và phát triển đất nước. Hợp tác quốc tế và ngoại giao trong đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không dừng lại ở việc mở rộng quan hệ hay tranh thủ nguồn lực, mà quan trọng hơn là củng cố năng lực tự chủ, phòng ngừa lệ thuộc công nghệ, bảo vệ an ninh và tạo nền tảng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Nhằm phát huy vai trò, nhiệm vụ ngoại giao phục vụ đột phá KHCN, ĐMST và CĐS, Thứ trưởng Nguyễn Văn Long đề nghị cần tập trung xây dựng ngoại giao khoa học công nghệ dựa trên nhu cầu quốc gia, xác định rõ công nghệ tự nghiên cứu hoặc cần tiếp nhận, đồng thời chuyển từ ký kết hình thức sang thiết lập quan hệ thực chất, lấy hiệu quả làm thước đo; chủ động bảo vệ không gian mạng và chủ quyền dữ liệu; biến các cơ quan đại diện ngoại giao thành đầu mối mở đường cho sản phẩm Việt ra thế giới và kết nối mạng lưới trí thức, chuyên gia kiều bào về phục vụ đất nước.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Nguyễn Văn Long nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hạ tầng số; thúc đẩy chuyển đổi số xuyên biên giới thông qua kết nối VNeID với các nước ASEAN; tổ chức thí điểm định danh hàng không quốc tế nhằm đảm bảo tiện ích cho người dân và chủ quyền dữ liệu; cắt giảm thủ tục hành chính, lãnh sự; mở rộng không gian số trong y tế, giáo dục, an sinh xã hội và thiết lập nền tảng hỗ trợ, bảo hộ công dân, doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài mọi lúc, mọi nơi…

Phát biểu kết luận phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS nhấn mạnh, Phiên họp lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tâm huyết, quyết tâm, trách nhiệm của ngành Ngoại giao trong triển khai các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước; vai trò quan trọng của hợp tác quốc tế và ngoại giao khoa học công nghệ đã được khẳng định trong nhiều văn bản chỉ đạo của Trung ương như Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 06-NQ/TW. 

Trên cương vị Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, Bộ trưởng Lương Tam Quang đề nghị toàn hệ thống chính trị cần thống nhất nhận thức về ngoại giao công nghệ trong kỷ nguyên mới, đồng thời nhấn mạnh triển khai ngoại giao công nghệ cần hết sức linh hoạt, nhạy bén, phát hiện những khâu, điểm mà đối tác có thể hợp tác hiệu quả nhất, mục tiêu cao nhất là nâng cao năng lực khoa học công nghệ nội địa.

Về cách thức triển khai, Bộ trưởng Lương Tam Quang yêu cầu cần chuyển trọng tâm từ thu hút vốn đầu tư sang thu hút tri thức, công nghệ, bám sát nhu cầu ưu tiên phát triển của đất nước; kết quả ngoại giao công nghệ cần được đo bằng những giá trị cụ thể như công nghệ được chuyển giao và nắm giữ, các trung tâm Nghiên cứu và phát triển được hình thành, nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo, các doanh nghiệp công nghệ được phát triển…

Đồng thời, Bộ trưởng Lương Tam Quang đề nghị cần tiếp tục thúc đẩy chuyển mạnh ngoại giao khoa học công nghệ từ kết nối sang kiến tạo phát triển, từ ký kết sang tổ chức thực hiện, từ huy động nguồn lực bên ngoài sang hình thành năng lực nội sinh, trở thành kênh thu hút hiệu quả các nguồn lực về tri thức, công nghệ và chuyên gia, đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tiếp tục thúc đẩy xây dựng mạng lưới đối tác công nghệ, kết nối viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia, xây dựng mạng lưới và cơ sở dữ liệu tri thức Việt Nam tại nước ngoài, tập trung vào các chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, chuyển vận động chung sang kết nối theo nhiệm vụ cụ thể trên cơ sở nhu cầu cụ thể của các bộ, ngành, địa phương…

Bộ trưởng Lương Tam Quang bày tỏ tin tưởng, với sự tham gia tích cực của toàn hệ thống chính trị, ngoại giao khoa học công nghệ sẽ thực sự trở thành trụ cột riêng của nền đối ngoại Việt Nam, xứng đáng với sự tin cậy và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân.