Xây dựng Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam: Chia sẻ tín hiệu rủi ro, chủ động phòng chống lừa đảo

Dự Tọa đàm có các đồng chí: Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công An), Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia; Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục Trưởng Cục Phòng chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn Phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia.

Toạ đàm còn có sự góp mặt của các diễn giả: Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng phòng, Cục An ninh mạng (Bộ Công an); Ông Norman Ng, Trưởng bộ phận Hợp tác toàn cầu về Tin cậy và An toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Google; Bà Emily Taylor, Đồng sáng lập tổ chức Global Signal Exchange (GSE), Giám đốc điều hành Oxford Information Labs (OXIL); Ông Lucien Taylor - Đồng sáng lập kiêm Giám đốc Công nghệ GSE; bà Tăng Thị Hà Yên - Giám đốc Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu tại MoMo, cùng đại diện từ các cơ quan quản lý nhà nước, các ngân hàng thương mại, doanh nghiệp viễn thông, nền tảng số, sàn thương mại điện tử...

Phát biểu tại tọa đàm, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an nhấn mạnh, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, các nền tảng trực tuyến và dịch vụ tài chính đang mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, nhưng cũng đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp đối với công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ người dân.

Đáng chú ý, hoạt động lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, có tổ chức và liên thông trên nhiều nền tảng. Các đối tượng lợi dụng dữ liệu cá nhân bị lộ lọt, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và những sơ hở trong quản lý, bảo mật để giả mạo danh tính, thao túng thông tin, thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Trong khi đó, các tín hiệu cảnh báo rủi ro hiện còn phân tán tại nhiều tổ chức, doanh nghiệp. Mỗi đơn vị có thể nắm giữ một phần dấu hiệu bất thường, nhưng việc thiếu kết nối, chia sẻ thông tin khiến khả năng nhận diện toàn diện và ngăn chặn kịp thời các vụ lừa đảo còn hạn chế.

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân cho rằng: Chúng ta không thể phòng, chống lừa đảo trên một không gian mạng có tính kết nối cao bằng những cơ chế cảnh báo còn phân tán, riêng lẻ.

Theo Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, dữ liệu vừa là nguồn lực quan trọng để nhận diện, phòng ngừa rủi ro, vừa là tài sản cần được bảo vệ nghiêm ngặt trước các nguy cơ xâm nhập, đánh cắp, lộ lọt và khai thác trái phép. Do đó, an ninh dữ liệu không phải là rào cản của chia sẻ, mà phải trở thành nền tảng tạo dựng niềm tin, bảo đảm cho sự hợp tác an toàn, hiệu quả và bền vững.

Tham luận tại Tọa đàm, Đại tá Nguyễn Huy Lục phân tích những rủi ro đối với an ninh dữ liệu khi các trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán đám mây được dịch chuyển sang nước thứ ba. Theo đó, điều này làm gia tăng nguy cơ hình thành các địa bàn trung chuyển dữ liệu, công nghệ ngoài phạm vi kiểm soát của quốc gia sở tại, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để thu thập dữ liệu, chuyển giao công nghệ có kiểm soát...

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần thay đổi cách tiếp cận trong phòng, chống lừa đảo từ xử lý riêng lẻ, bị động khi sự việc xảy ra sang chủ động kết nối, chia sẻ tín hiệu rủi ro trên toàn hệ sinh thái, với sự phối hợp của các cơ quan Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. 

Chia sẻ tín hiệu liên ngành cũng là hướng đi nhiều quốc gia đã lựa chọn. Hai nhà đồng sáng lập - bà Emily Taylor và ông Lucien Taylor, đã giới thiệu về mô hình và hoạt động của Global Signal Exchange (GSE) - nền tảng phi lợi nhuận toàn cầu chuyên trao đổi tín hiệu về lừa đảo do Google, Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA) và OXIL đồng sáng lập. 

Tại tọa đàm, GovTech Singapore giới thiệu cách cơ quan này tiếp nhận tín hiệu từ GSE và đóng góp dữ liệu cho mạng lưới này. Đại diện GovTech cũng chia sẻ về hiệu quả và kinh nghiệm khi chia sẻ tín hiệu vừa giúp bảo vệ người dân Singapore đồng thời còn được chia sẻ qua GSE tới các thành viên khác trên toàn cầu. 

Từ phía thành viên của nền tảng, ông Norman Ng - Đại diện Google chia sẻ về hiệu quả của mô hình chia sẻ dữ liệu xuyên ngành. Theo đó, Google đã hợp tác trực tiếp với các cơ quan thực thi pháp luật, như Cơ quan Tội phạm Quốc gia Vương quốc Anh (NCA), để làm gián đoạn hoạt động lừa đảo. 

Tại Tọa đàm, các chuyên gia đề xuất xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam. Sáng kiến kêu gọi sự tham gia của các ngân hàng, đơn vị cung cấp ví điện tử, doanh nghiệp viễn thông và nền tảng mạng xã hội, với thông điệp “Chia sẻ tín hiệu rủi ro, Chủ động phòng chống lừa đảo”. Phiên thảo luận bàn tròn tập trung nhận diện những điểm nghẽn trong chia sẻ thông tin liên ngành, đồng thời trao đổi về mô hình phối hợp. 

Phát biểu bế mạc tọa đàm, ông Norman Ng nhấn mạnh rằng việc phòng, chống lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương cần có sự hợp tác chặt chẽ, bao gồm việc kết hợp các cơ chế bảo vệ được tích hợp sẵn trên thiết bị và nền tảng, hợp tác với các đối tác tại các nước và các hoạt động nâng cao nhận thức. Đại diện của Google cho rằng các cơ chế bảo vệ tích hợp sẵn trên thiết bị và nền tảng đóng vai trò là tuyến phòng thủ đầu tiên, giúp bảo đảm an toàn cho những công cụ mà mọi người sử dụng hàng ngày. 

Với những nội dung được trao đổi tại nội dung Tọa đàm, sự kết hợp giữa Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến, nền tảng quốc tế GSE và các công cụ bảo vệ của doanh nghiệp công nghệ được kỳ vọng sẽ giúp các đơn vị tham gia phát hiện sớm dấu hiệu lừa đảo và kịp thời cảnh báo người dân.  

Theo đề xuất, Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến đa ngành tại Việt Nam do Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an chủ trì, kết nối cơ quan quản lý nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực như tài chính - ngân hàng, ví điện tử, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và giao vận. Mạng lưới hướng tới kết nối những thông tin hiện đang phân tán tại từng tổ chức, doanh nghiệp, như số điện thoại từ nhà mạng, đường dẫn từ nền tảng số hay số tài khoản từ ngân hàng, để liên kết thành bức tranh đầy đủ hơn về các hoạt động lừa đảo trực tuyến. Trọng tâm của Mạng lưới là chia sẻ các “tín hiệu rủi ro”, gồm những chỉ báo kỹ thuật nghi vấn liên quan đến lừa đảo như số điện thoại, số tài khoản, đường dẫn, website hoặc tài khoản mạng xã hội. Các tín hiệu này không đồng nhất với kết luận pháp lý và không bao gồm dữ liệu cá nhân của nạn nhân. Mạng lưới được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm từ một số mô hình chia sẻ tín hiệu rủi ro trên thế giới như Global Signal Exchange (GSE), Anti-Scam Intelligence Loop của Australia và Cifas của Anh, đồng thời điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.